جهان بينى مادى معاصر - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٣٦
جديدى غير از خود افراد به وجود نمى آيد. لذا هرگاه تعداد شاگردان يك كلاس به سى نفر برسد، هرگز نمى توان گفت كه اين كلاس داراى ٣١ عضو است، به گونه اى كه هيئت اجتماعى شاگردان را در برابر خود افراد، موجود مستقلى بشماريم ولى در عين حال در عالم ذهن، هيئت اجتماعى آن ها واحدى تلقى مى شود كه اعضاى آن در خدمت يك هدف قرار دارند.
اگر با دقت بيشترى پيش رويم خواهيم ديد كه واحدهاى صناعى مانند يك اتومبيل، دستگاه ريسندگى، راديو و تلويزيون همه و همه يك واحد اعتبارى است، زيرا در حالى كه هر جزئى از اجزاى آن ها فعليت خود را حفظ مى كنند، همگى در خدمت هدف مشتركى قرار گرفته و به اين لحاظ يك واحد صناعى شمرده مى شوند، هر چند شايسته است كه به چنين تركيب ها و وحدت ها، تركيب صناعى در وحدت ميكانيكى بگوييم.
٣ـ قواى متضاد مكمل يكديگرند، نه نافى هم
هر واحد حقيقى از يك رشته غرايز متضاد و قواى متجانس به وجود مى آيد در دل هر واحد حقيقى، تضاد و تشاجر، غوغا مى آفريند، ولى نيروهاى متضاد در درون يك واحد حقيقى مكمل يكديگرند، نه نفى كننده يكديگر و جان سخن اين جاست كه ميان مسئله تكميل و نفى، فرق بگذاريم و بكوشيم تا بفهميم كه آيا يكديگر را تكميل مى كنند و در توازن و تعادل طبيعت مى كوشند، يا كمر به اعدام و نابودى هم بسته و همديگر را نفى مى كنند؟