هگل مكانيسم عمومى تحولات را در جهان از طريق «تز» معروف خود توجيه كرد و چنين انديشيد: هر نهادى اعم از فكرى يا خارجى در مرحله تولد، موجوديت خود را تصديق مى كند، آن گاه در ضمن رشد، مخالفتى از درون خود برضد خود برمى انگيزد و ضد خود را مى پروراند، نام مرحله نخست «تز» و نام مرحله دون «آنتى تز» است و از كشمكش اين دو پديده، نهاد برترى به نام «سنتز» ظهور مى كند و اضداد را در خود حل مى كند.

هگل براى پيدايش «نهاد برتر» هيچ منبعى جز همان تز و آنتى تز نمى شناسد و معتقد است كه ذهن و طبيعت و جامعه از اين طريق، به حركت خود ادامه مى دهند.

اشكالات اين نظريه بيش از آن است كه در اين درس ها فشرده منعكس گردد ناچار بايد به فشرده گويى بپردازيم و قسمت هاى حساس از آن را منعكس كنيم.