پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٩ - * نفوذ تدريجى آفات معرفت

ممكن است تنها از يك طرف مانع مشاهده گردد، يا به تعبير ديگر: گاه مانع شناخت تنها از يك سو حاصل مى‌شود، مثلًا تنها مسائل فطرى يا مسائل عقلى از كار مى‌افتد، ولى گاه مى‌شود كه از تمام جهات پرده بر روى منابع معرفت و شناخت مى‌افتد، و تمام ادراكات انسانى در غلافى فرو مى‌رود.

آرى چنين است هر قدر انسان آلوده‌تر و فاسدتر شود قلب و روح او از مشاهده حقايق دورتر و محروم‌تر مى‌گردد.

در هشتمين و نهمين آيه‌ سخن از مهر نهادن بر دل‌هاست كه سبب مى‌شود واقعيت‌ها را درك نكنند (در آيه هشتم) مى‌فرمايد: «فهم لايَسْمَعُونَ؛ آنها نمى‌شنوند» و در آيه نهم «فهم لا يفقهون؛ آنها نمى‌فهمند»، و چون منظور شنيدن با گوش جان است هر دو يك معنا مى‌دهد.

و اين مرحله‌اى است شديدتر، و نخست پرده بر دل مى‌افتد، سپس در غلافى فرو مى‌رود، و سرانجام براى اين‌كه هيچ‌كس نتواند در آن نفوذ كند آن را به اصطلاح مهر و موم مى‌كنند، همان‌گونه كه قبلًا در شرح مفردات آيات بيان شد.

البتّه آنها بى‌جهت گرفتار اين سرنوشت نكبت بار نشده‌اند، آيات قبل مى‌گويد:

اين گروه از منافقان هنگامى كه دستورى درباره جهاد صادر مى‌شود در عين اين‌كه همه گونه قدرت دارند، مى‌گويند: بگذار ما با قاعدين باشيم، با آنها كه از جهاد معافند، سپس مى‌افزايد: آنها راضى شده‌اند كه با متخلفان از جهاد باشند، كسى كه در عين قدرت و توانايى از جهاد سرباز زند تعجب نيست كه بر دلش مهر نهاده شود.

و در آيه ديگر مى‌گويد آنها با اين‌كه وضع پيشينيان را ديدند كه چگونه به خاطر گناهانشان گرفتار عذاب الهى گشتند با اين حال بيدار نشدند، البتّه بر چنين دل‌هايى مهر نهاده مى‌شود.

و جالب اين‌كه در يك‌جا (آيه هشتم) مى‌فرمايد: «ما بر دل‌هاى آنها مهر مى‌نهيم»، و در جاى ديگر (آيه نهم) مى‌فرمايد: «بر دل‌هاى آنها مهر نهاده شده»،