و اما جمله‌ «نُقِيَضّ» از ماده قَيْض (بر وزن فَيْض) در اصل به معناى پوست تخم مرغ است، سپس به معناى مسلط ساختن آمده است، اين تعبير در مورد آيه بسيار قابل توجه است، و نشان مى‌دهد كه شيطان چنان بر اين‌گونه افراد مسلط مى‌شود كه از هر سو آنها را احاطه كرده و رابطه آنان را از جهان خارج به كلى قطع مى‌كند، و اين بدترين حجاب براى يك انسان در برابر معرفت است، اين تعبير در كلمات عرب نيز به صورت ضرب‌المثل به كار مى‌رود كه مى‌گويند «اسْتِيْلاءُ الْقَيْضِ عَلَى الْبَيْضِ؛ تسلط پوست، بر تخم مرغ».

و از آن بدتر كه اين تسلط و احاطه ادامه مى‌يابد و شيطان همچنان در كنار او است، و عاقبت او به جايى مى‌رسد كه به گمراهى خود افتخار مى‌كند و گمان دارد كه در طريق هدايت است‌ (وَيَحْسَبُونَ انَّهُمْ مُهْتَدوُنَ).

در پنجمين آيه‌ سخن از گروه شياطين انس و جن است آنها كه به دشمنى پيامبران كمر بسته‌اند و براى خنثى كردن تعليمات و تبليغات آنها آماده‌اند، يك مشت سخنان فريبنده‌اى و بى‌اساس را براى اغفال مردم و پرده پوشى بر حقايق به طور مرموز به يكديگر مى‌گويند و طرق فريب و نيرنگ را به هم مى‌آموزند تا پرده بر چهره حقايق بيفكنند و مردم را از تعليمات انبيا دور سازند.

قابل توجه اين‌كه در آيه «شياطين» به صورت جمع ذكر شده در حالى كه «عدوّ» به صورت مفرد است اين تعبير ممكن است به خاطر آن باشد كه همه شياطين در طريق اغواى مردم متحد و متفقند و همچون يك دشمن عمل مى‌كنند.

بعضى نيز گفته‌اند كه «عدو» در اين‌جا به معناى اعدا است (معناى جمعى دارد). [٣]

[١]. بعضى از مفسّران گفته‌اند كه اين واژه اگر از ماده عَشَا يَعْشُو باشد به معناى خود را به نابينايى زدن است بى‌آن‌كه آفتى در چشم باشد، و اما اگر از عَشى‌ يَعْشا باشد به معناى آفتى است كه در چشم حاصل مى‌شود (روح البيان، جلد ٨، صفحه ٣٦٨) ولى بايد توجه داشت كه در آيه مورد بحث از ماده عشا يعشو است.

[٢]. به لسان العرب، مفردات راغب، تفسير قرطبى، تفسير روح البيان و الميزان مراجعه شود.

[٣]. روح المعانى، جلد ٨، صفحه ٤.