پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٤ - نتيجه نهايى

اين حقيقت را به روشنى ثابت مى‌كند كه منابع معرفت انسان مخصوصاً عقل و فطرت و احساس ممكن است گرفتار آفاتى گردد كه گاه خفيف و گاه شديد است و گاه آنچنان آفت چيره شود كه آدمى را در ظلمت جهل كامل فرو مى‌برد به گونه‌اى كه روشن‌ترين حقايق حسى را نيز نتواند درك كند.

سعى ما بر اين بود كه اين انحراف تدريجى را از نخستين مرحله تا آخرين مرحله همگام با آيات قرآن تعقيب كنيم، ما اصرار نداريم كه ترتيب طبيعى عيناً همان است كه در ترتيب آيات فوق آمده است، ولى مى‌گوييم اين آيات مى‌تواند نفوذ آفات فوق را در تمام مراحل نشان دهد.

و چقدر زيباست تعبيرات قرآن در اين زمينه، و چقدر حساب شده است؟ گاه سخن از عوامل بيرونى مانند «تزيين شيطان» مى‌گويد:

گاه سخن از انحراف دل و فكر است.

گاه به مرحله زنگار مى‌رسد.

گاه اين انحراف شكل يك بيمارى و مرض مزمن به خود مى‌گيرد.

گاه پرده‌هايى بر دل مى‌افتد.

گاه قلب به كلى در غلافى فرو مى‌رود.

گاه مهر بر دل مى‌زند و نقش ثابت به خود مى‌گيرد.

گاه آن را در محفظه‌اى قرار مى‌دهد و مهر و موم مى‌كند.

گاه از اين هم فراتر مى‌رود و چشم و گوش نيز زير پرده‌ها قرار مى‌گيرد.

گاه قفل‌هاى محكم بر دل مى‌زند.

گاه به مرحله نابينايى مطلق مى‌رسد.

و سرانجام هويت انسانى را از او مى‌گيرد، و تا مرحله چارپايان و از آن پايين‌تر سقوطش مى‌دهد.

اما چه عواملى اسباب اين بدبختى‌هاى رنگارنگ و مصايب گوناگون را براى‌