پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٥ - ١٨- علم سرچشمه ايمان است

اين آيه به خوبى رابطه علم و ايمان و پيوند محكم اين دو را روشن مى‌سازد و مى‌گويد آنها كه آگاه‌ترند ايمان و تسليم فزونترى دارند. [١]

اين آيات به خوبى گواهى مى‌دهد كه معرفت و آگاهى يكى از سرچشمه‌هاى مهم ايمان است، و ايمانى كه از آن بر مى‌خيزد بسيار عميق و ريشه‌دار خواهد بود، تا آن‌جا كه در ذيل داستان ساحران عصر فرعون مى‌خوانيم: هنگامى كه فرعون مشاهده كرد ساحران به خاطر آگاهى از فن سحر دريافتند كه آنچه را موسى نشان داده معجزه است، و به او ايمان آوردند، به شدت آنها را تهديد كرد و گفت: پيش از آن‌كه من به شما اجازه دهم چگونه به او ايمان مى‌آوريد؟! (طاغوت‌ها انتظار دارند حتى انديشه و فهم ايمان قلبى مردم هم به اجازه آنها باشد!) اكنون كه چنين كردى من دست و پاى شما را به طور مختلف قطع مى‌كنم و بر فراز شاخه‌هاى نخل به دار مى‌آويزم ولى آنها به اندازه‌اى ثابت قدم بودند كه در پاسخ او گفتند: هر كارى از دست تو ساخته است انجام ده، به خدايى كه ما را آفريده ما هرگز تو را بر «دلايل روشنى» كه سراغ ما آمده است مقدم نخواهيم داشت‌

فرعون سرانجام تهديد خود را عملى كرد، و آنها را شهيد نمود، آنان نيز در اين راه عاشقانه ايستادگى كردند و شربت شهادت را با ميل و رغبت نوشيدند.

مفسّر بزرگ مرحوم طبرسى درباره آنها مى‌گويد: «كانُوا اوَّلَ النَّهارِ كُفّاراً سَحَرةً، و آخِرَ النَّهارِ شُهَداءَ بَررَة؛ در آغاز آن روز، كافر و ساحر بودند، اما در پايان همان روز شهيدان ابرار»؟

به اين ترتيب علم نه تنها ايمان آفرين است بلكه استقامت و پايمردى نيز از ثمرات آن مى‌باشد. [٢] و [٣]

[١]. آنچه در بالا گفته شد حقيقتى است كه از اين آيه استفاده مى‌شود خواه «والراسخون» فى العلم را معطوف بر «اللَّه» بدانيم، و يا مبتدا براى جمله بعد، زيرا به هر حال ضمير در «يقولون» به «الراسخون فى العلم» بر مى‌گردد و رابطه علم و ايمان را مشخص مى‌سازد.

[٢]. بعضى بر اين باورند كه «علم» و «ايمان» يكى است؛ يعنى اگر ما يقين داشته باشيم كه در اين جهان خداوند عالم و قادرى است اين علم و يقين ما همان ايمان ما خواهد بود، ولى محققان را عقيده بر اين است كه اين دو از هم جداست، ايمان ممكن است ثمره علم باشد (البتّه نه ثمره الزامى و هميشگى) ولى به هر حال عين علم نيست، و ايمان تسليم قلبى و به رسميت شناختن و پذيرش و قبول است، بسيار مى‌شود كه انسان چيزى را مى‌داند ولى در مقابل آن تسليم نيست، همان‌گونه كه قرآن درباره گروهى مى‌گويد و «وجحدوا بها و استيقنتها انفسهم ظلما و علوا؛ آنها (قوم فرعون) آيات الهى را به خاطر ظلم و سركشى انكار كردند در حالى كه در دل به آن يقين داشتند» (نمل ١٤)

[٣]. پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: «الْعِلْمُ حَياةُ اْلِاسْلامِ وَعِمادُ اْلايمانِ؛ علم مايه حيات اسلام و ستون ايمان است» (كنز العمال، جلد ١٠، صفحه ١٨١).