پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٠ - ١- اقسام «وحى» در قرآن مجيد

اينها همه از يك سو، از سوى ديگر نزول وحى بر پيامبران نيز به صورت‌هاى مختلفى صورت گرفته است كه در قرآن مجيد و روايات حدّاقل به چهار صورت آن اشاره شده است:

١- گاه به صورت نزول ملك و مشاهده فرشته وحى‌

٢- گاه به صورت شنيدن صداى فرشته بدون مشاهده او

٣- گاه به صورت الهام به قلب‌

٤- گاه به صورت خواب رؤياى صادقه، مانند آنچه در داستان ابراهيم عليه السلام درباره ذبح فرزندش اسماعيل عليه السلام آمده (صافات ١٠٢) يا آنچه در مورد پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم درباره بشارت ورود مسلمين در نهايت امنيّت در مكّه براى زيارت خانه خدا در «سوره فتح آيه ٢٧» ديده مى‌شود.

در روايتى آمده است كه يكى از اصحاب از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم سؤال كرد وحى بر شما چگونه نازل مى‌شود؟

حضرت فرمود: «احياناً يأتِينىِ مِثْلُ صُلصِلَةُ الجَرَسَ، وَهُوَ اشّدُهُ عَلَىَّ، فَيَفُصِمُ عَنّىِ فَقَدْ وعُيَتُ ما قَالَ، و احياناً يتمثل لى الملك رجلًا فَيُكِلّمنِىُ فَاعِى ما يقول؛ گاهى وحى همانند صداى زنگ به سراغ من مى‌آيد، و اين از همه بر من سخت‌تر است، حقايق را بر من روشن مى‌كند، و من آنچه را مى‌گويد حفظ مى‌كنم، و گاه فرشته وحى به صورت مردى در مقابل من مجسم مى‌گردد و با من سخن مى‌گويد و من آنچه را مى‌گويد حفظ مى‌نمايم». [١]

در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «انبيا و رسولان بر چهار طبقه‌اند:

بعضى از آنها الهام بقلب او مى‌شود و از خودش تجاوز نمى‌كند، و بعضى در خواب مى‌بيند و صدا را در بيدارى مى‌شنود، ولى او را نمى‌بيند، و مبعوث به هيچ‌كس نيست ... بعضى در خواب مى‌بينند و در بيدارى نيز صداى ملك را مى‌شنوند و او را نيز مشاهده مى‌كنند و تنها مأمور هدايت طايفه‌اى هستند كم‌

[١]. «بحارالانوار»، جلد ١٨، صفحه ٢٦٠.