پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٤ - نتيجه

بنابراين احساس منشأ شناخت و مبناى قضاوت ما در هر چيزى است، و بنابراين بايد گفت احساس سرچشمه شناخت و يگانه سرچشمه آن است». [١]

٢- گروه ديگرى كه در مقابل آنها قرار گرفته، حس و تجربه را به كلّى از كار انداخته‌اند و كمترين بهايى براى آن در معرفت قايل نيستند.

«دكارت» مى‌گويد: «مفهوماتى كه از خارج به وسيله حواس پنجگانه وارد ذهن مى‌شوند نمى‌توانيم مطمئن باشيم كه مصداق حقيقتى در خارج دارند، و اگر هم داشته باشند يقين نيست كه صورت موجود در ذهن با امر خارجى مطابقت دارد». [٢]

نويسنده «سير حكمت» در اين‌جا مى‌افزايد: «دكارت» معتقد بود كه محسوسات انسان با واقع مطابق نيست، فقط وسيله ارتباط بدن با عالم جسمانى است، و تصويرى از عالم براى ما مى‌سازد كه حقيقت ندارد ... او معتقد است فقط مفهومات نظرى اساس علم واقعى است. [٣]

خلاصه عقيده اين گروه بر اين است كه تنها معقولات ارزشى يقينى و معرفتى دارند، اما محسوسات تنها ارزش علم دارند نه ارزش يقينى. [٤]

گروه اوّل‌ روى خطاهاى عقل نظرى و اختلاف عميقى كه ميان دانشمندان در مسائل عقلى وجود دارد تكيه مى‌كنند در حالى كه‌ گروه دوّم‌ روى خطاهاى حواس، تا آن‌جا كه تنها بر حس باصره (بينايى) كه مهمترين و گسترده‌ترين حس انسان است انواع بيشمارى از خطا ذكر كرده‌اند.

ولى بى‌شك هر دو گروه در اشتباهند و در توضيح فشرده‌اى درباره منشأ خطاى آنها چنين مى‌توان گفت:

اما در مورد حسيون مهم‌ترين اشكال كارشان چند نكته است:

١- همه ما در برخورد با موجودات خارجى پيوسته با يك سلسله حوادث‌

[١]. ماترياليسم دياليك تيك (نيك آيين) صفحه ٣٠٢ (با كمى تلخيص).

[٢]. سير حكمت در اروپا، جلد ١، صفحه ١٧٢ (با تلخيص)

[٣]. سير حكمت در اروپا، جلد ١، صفحه ١٧٢ (با تلخيص)

[٤]. اصول فلسفه مقاله چهارم (ارزش معلومات).