پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥١ - ١- ارزش خرد در ميزان قرآن

دل خود نينديشيدند؟» (روم ٨)

در يازدهمين آيه‌ سخن از «فقه» به معناى فهم و درك عميق است، مى‌گويد:

«ببين ما چگونه آيات خود را براى آنها با انواع بيان ذكر مى‌كنيم شايد آنها بفهمند و درك كنند».

در اين‌جا نيز گاه‌ «لَعَلَّهُم يَفْقَهُون» آمده (مانند آيه فوق) و گاه‌ «لِقَومٍ يَفْقَهُونَ؛ براى گروهى كه مى‌فهمند» (انعام ٩٨)

و در جاى ديگر «لَوْ كانُوا يَفْقَهُون‌؛ اگر آنها مى‌فهميدند» (توبه ٨١)

و در موارد ديگر «بَلْ كانُوا لا يَفْقَهُونَ الّا قَليْلا؛ آنها جز كمى نمى‌فهمند» (فتح ١٥) كه همه بيانگر اهميّت فوق‌العاده مسأله تفقه و ادراكات عقلى است.

و همان‌گونه كه اشاره شد «فقه» به معناى «درك مسائل پنهانى از طريق مشاهده مسائل اشكار» است كه اين يكى از ابعاد درك عقلى است.

در دوازدهمين آيه‌ بحث از «شعور» است كه پس از نهى مؤمنان از اين‌كه شهيدان راه خدا را مرده نگويند، مى‌فرمايد: «آنها زندگانند ولى شما درك نمى‌كنيد»

البتّه «شعور» گاه به معناى احساس ظاهرى مى‌آيد، و گاه به معناى احساس درونى كه همان درك عقلى است، و در قرآن مجيد در هر دو معنا به كار رفته است.

قرآن در آيات زيادى گروهى را كه «شعور» خود را به كار نمى‌گيرند با تعبيراتى مختلفى مورد مذمت قرار داده. [١]

در سيزدهمين آيه‌ گفتگو از «بصيرت» است، ضمن اشاره به يكى از آثار تقوا مى‌فرمايد: «افراد متقّى هنگامى كه گرفتار وسوسه‌هاى شيطان شوند ناگهان به‌

[١]. شعرا ١١٣، حجرات ٢، بقره ٩، آل‌عمران ٦٩، انعام ٢٦، انعام ١٢٣، مؤمنون ٥٦.