قاعده لاضرر، ترجمه القواعد الفقهية - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٣ - تبيين و توجيه احتمال چهارم

«لا ضرر» يعنى شخص نبايد به برادرش ضرر بزند، و ضرر ضد نفع است. و «لا ضرار» يعنى هر كدام از آن دو نبايد به ديگرى ضرر وارد كند.

در «الدر المنثور»: «لا ضرر» يعنى شخص نبايد به برادرش ضرر بزند و در حق او نقصى وارد كند؛ و «لا ضرار» يعنى ضرر زدن او را، با ضرر زدن مجازات نكند.

در «تاج العروس» و هم‌چنين «مجمع البحرين» عين همين عبارات فوق آمده است» [١].

انصاف اين است كه آن‌چه شيخ جليل القدر، علّامه مدقّق، شيخ الشريعة اصفهانى قدس سره، در اثبات احتمال چهارم در معناى حديث «لا ضرر» ذكر كرده‌اند كافى به نظر نمى‌رسد؛ زيرا به نمونه هايى از قرآن و حديث استناد كرده‌اند كه ناهيه بودن «لا» در آن‌ها نه تنها معلوم نيست، بلكه با اندكى تأمل ظاهر مى‌شود كه «لا» در تمام آن موارد حتى در آيه‌ «فَلَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ» و آيه‌ «لَا مِسَاسَ» در معناى نفى به كار رفته است.

به اين بيان كه، معناى‌ «فَلَا رَفَثَ وَ لَا فُسُوقَ وَ لَا جِدَالَ فِى الْحَجِّ»، «لا ترفثوا و لا تفسقوا و لا تجادلوا فى الحج»، نيست. بلكه مفاد آن، نفى وجود اصل اين امور در حج است، هر چند لازمه آن،

[١]. قاعدة لا ضرر (شيخ الشريعة)، ص ٢٧.