قاعده لاضرر، ترجمه القواعد الفقهية - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٣ - صورتهاى مسأله

١. ضرر زدن به ديگرى، براى دفع ضرر از خود، جايز نيست.

اين حكم از حديث «لاضرر» استفاده مى‌شود، و حرفى در آن نيست.

٢. تحمل ضرر از جانب ديگرى، به واسطه ضرر زدن به خود، واجب نيست. اين حكم از ادلّه برائت به راحتى استفاده مى‌شود، و نيازى به قاعده «لا ضرر» ندارد، زيرا هيچ دليلى نداريم كه عموم يا اطلاق آن اقتضا كند كه تحمّل ضرر از جانب ديگرى واجب باشد، تا براى دفع آن به ادلّه نفى ضرر نياز پيدا كنيم. بر خلاف مسئله اوّل، زيرا اطلاقات برائت در آن‌جا دلالت بر جواز دارد، و براى نفى آن نياز به قاعده «لا ضرر» مى‌باشد.

٣. مسئله تعارض بين دو ضرر، در حق يك نفر يا در حق دو نفر؛ كه به دو مسئله‌ى قبلى ارتباطى ندارد، و ان شاء اللَّه حكم آن در تنبيه نهم خواهد آمد.

و تعجب از شيخ انصارى قدس سره است كه در كتاب «فرائد» [١] اين مسائل سه گانه را در يك عبارت واحد جمع كرده است، ولى در رساله‌اى كه در ملحقات مكاسب به چاپ رسيده، بينشان فرق قائل شده و مسئله اوّل و دوم را در تنبيه چهارم‌ [٢]، و مسئله تعارض‌

[١]. قاعدة لا ضرر واليد والصحة (فرائد الأصول)، ج ٢، ص ٥٣٨: «... ثم إنه قد يتعارض‌الضرران بالنسبة إلى شخص واحد أو شخصين ...».

[٢]. شيخ انصارى، در «رسائل فقهية»، ص ١٢٢: « [التنبيه‌] الرابع؛ إنّ مقتضى هذه القاعدةأن لا يجوز لأحد إضرار إنسان لدفع الضرر المتوجّه ...».