چنان كه خداوند متعال فرمايد:(وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ) (سوره سبا ٢٠ يعنى شيطان گمان خود را نسبت بايشان تصديق كرد.)( وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ‌): اينهم از سخنان شيطان است كه گفت: اولاد آدم را از راه حق و صواب، گمراه مى‌سازم. معناى گمراه كردن شيطان دعوت كردن او مردم را بسوى گمراهى و فراهم كردن او اسباب وسوسه و نيرنگ و اغفال مردم است.

(وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ‌): و آرزوى بيشتر ماندن در دنيا را بدل ايشان مى‌افكنم، تا دنيا را بر آخرت، ترجيح دهند. كلبى گويد: يعنى به ايشان مى‌گويم كه بدنبال زندگى دنيا، بعثى و نشرى و بهشتى و جهنمى و پاداشى و كيفرى نخواهد بود. بنا بر اين هر كارى مى‌خواهيد بكنيد: برخى هم گفته‌اند، يعنى آرزوها و هوسهاى باطل در دل ايشان مى‌افكنم و شهوات و زيورهاى دنيا را در نظرشان مى‌آرايم و هر دسته‌اى را بهر چه دلخواهش هست فرا مى‌خوانيم تا از اطاعت خدا باز بمانند و بدنبال معصيت بروند.

(وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ‌)، زجاج گويد، يعنى به آنها امر مى‌كنم تا گوشهاى چهار پايان را بشكافند. برخى گفته‌اند يعنى آنها را وادار مى‌كنم كه گوش حيوانات را ببرند. از امام صادق ع نيز چنين روايت كرده‌اند.

بريدن گوش چهار پايان، يكى از سنتهاى عرب در دوران جاهليت بود. آنان گوش شتران را مى‌بريدند و آزاد مى‌كردند تا وقتى كه بميرند. اين مطلب را در سوره مائده مورد بحث قرار خواهيم داد. (ذيل آيه، ١٠٣)( وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ‌): و آنها را به تغير خلق خداوند وادار خواهم كرد.

در باره معناى اين جمله اختلاف شده است.

١- ابن عباس و مجاهد و حسن و قتاده و جماعتى گويند: يعنى دين خدا را تغيير دهند. از امام صادق ع نيز چنين روايت شده است و مؤيد آن آيه‌(فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ) است (سوره روم ٣٠ يعنى اين همان فطرت خدايى است كه خداوند مردم را بر آن آفريده و خلق خدا تغيير پذير نيست) در حقيقت منظور از تغيير دين، حلال كردن محرمات و حرام كردن امور حلال است‌