ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٤١ - دلالت آيه

يعنى: اى حارث همدان، هر مومن يا منافقى، در وقت مرگ مرا مى‌بيند. او مرا مى‌شناسد و من او را به نام و نشان و كردار مى‌شناسم اگر اين روايت، صحيح باشد، منظور اين است كه در آن حال به فائده دوستى و زيان دشمنى ايشان از روى علاماتى كه از خود مى‌يابند و احوال كه ادراك مى‌كنند پى خواهند برد. چنان كه در روايت است كه در دم مرگ، به انسان نشان داده مى‌شود كه از اهل بهشت است يا از اهل دوزخ‌[١]

[١]- ابن ابى الحديد نيز در ذيل اين خطبه:

« فانكم لو قد عاينتم ما قد عاين من مات منكم، لجزعتم و وهلتم و سمعتم و اطعتم ...»

ضمن احتمالاتى كه در باره معناى آن مى‌دهد، گويد« ممكن است مقصود على( ع) اين باشد كه هيچ كس نمى‌ميرد جز اينكه در دم مرگ، حضرتش را مشاهده خواهد كرد. شيعه نيز بهمين مطلب معتقد است سپس اشعار حضرت را كه براى حارث همدانى خواند نقل كرد، گويد: اگر مقصود على( ع) اين مطلب باشد، مانعى ندارد. زيرا قرآن كريم نيز بوسيله آيه:

(وَ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ ...) خبر داده است كه اهل كتاب در دم مرگ به عيسى تصديق خواهند كرد و بسيارى از مفسران، گفته‌اند كه اهل كتاب عيسى را در دم مرگ مى‌بينند ...( شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد چاپ جديد جزء اول صفحه ٢٨٨) ١- بايد توجه داشت كه در اين مورد نيز يادى از مسيحيان و يهوديان و رفتار آنها با حضرت موسى و عيسى شده، از اينرو پيامبر گرامى مى‌فرمايد: به عدد يهوديان و مسيحيان ...