ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٥ - شان نزول

(ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ‌): حال و اصل آن «ظالمين انفسهم» بوده است كه نون براى تخفيف حذف شده است نظير(هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ) كه بالغاً الكعبه» بوده.

فيم: در اصل «فيما» بوده كه الف آن حذف شده و «ما» مجرور است و «فيم» منصوب و خبر «كنتم» است‌( قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ‌): خبر «ان» يعنى: «قالوا لهم ...» و محتمل است كه خبر «ان» جمله‌(فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ) باشد و در اين صورت جمله «قالوا لهم» در محل نصب صفت براى‌(ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ‌)» مى‌باشد زيرا نكره است.

المستضعفين: مستثنى و منصوب است. اين كلمه، استثناى از(مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ) است يعنى آنها كه مهاجرت نكرده‌اند، ما و ايشان جهنم است بجز ناتوانانى كه قدرتى ندارند و راهى بلد نيستند كه خود را از مكه نجات دهند، خواه مرد باشند، خواه زن، خواه كودك.

شان نزول‌

ابو حمزه ثمالى گويد: بما خبر رسيده است كه مشركين در روز بدر، هنگامى كه خارج شدند، هيچكس را بجز پيران و كودكان و بيماران بجاى نگذاشتند، از اين رو عده‌اى از كسانى كه به اسلام. تكلم كرده بودند، با ايشان حركت كردند. هنگامى كه مشركين رو در روى پيامبر گرامى اسلام، قرار گرفتند، اين عده، به كمى جمعيت مسلمانان نگريستند و در باره گفته خود نسبت به اسلام به ترديد افتادند و در گروه مشركين، گرفتار و كشته شدند. از اين رو در باره ايشان، اين آيه نازل گرديد. از ابن عباس و سعدى و قتاده نيز، همين طور نقل شده است، عكرمه گويد: اين عده، عبارت بودند از: قيس بن فاكه بن مغيره، حارث بن زمعة بن اسود، قيس بن وليد بن مغيره و ابو العاص بن منبه بن حجاج و على بن امية بن خلف. ابو الجارود نيز از امام باقر (ع) همين طور روايت كرده است. ابن عباس گويد: در آن زمان من طفلى صغير و از «مستضعفين» بودم و نيز از وى نقل شده است كه گفت: پدرم مردى پير و مادرم زنى پير و من كودكى خرد سال و همگى از «مستضعفين» بوديم.