ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٧٩ - تفسير

بيان آيه ٢٧٥

شرح لغات:

ربا: اصل ربا بمعناى زياد شدن است و به آنچه از اصل سرمايه زياد مى‌آيد «ربا» مى‌گويند.

يتخبطه: از خبط بمعناى آشفته شدن و «خباط» نوعى بيمارى است مانند جنون كه آشفتگى عقلى است.

مس: جنون و ديوانگى.

عاد: باز گردد از عود بمعناى بازگشت و عادت تكرار چيزى است.

تفسير:

پس از آن كه خداوند به انفاق تشويق نمود و پاداش انفاق كننده را در دنيا و آخرت بيان كرد بدنبال آن، موضوع ربا را كه نادانان خيال مى‌كنند زياد كردن در مال است با آن كه نابودى مال مى‌باشد بيان مى‌نمايد.

(الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلَّا كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ) كسانى كه ربا مى‌خورند روز قيامت برنمى‌خيزند (از قبورشان) مگر مانند كسى كه در اثر تصرفات شيطان ديوانه گشته است.

اين حالت در قيامت نشانه رباخوارى آنها است براى اهل قيامت (ابن عباس- حسن- سعيد بن جبير- قتاده و مجاهد) و بعضى گفته‌اند ديوانه كردن شيطان، تشبيه است زيرا شيطان حقيقتاً انسان را ديوانه نمى‌كند بلكه كسى كه سوداء يا صفراء بر او غالب گشته و يا اينكه عقل او ضعيف گرديده شيطان امور خوفناكى را بنظر او مى‌آورد و در او وسوسه مى‌كند بنا بر اين، حالت ديوانگى براى او از طرف خداوند پديد مى‌آيد ولى از آنجا كه در چنين وقتى دچار وسواس شيطانى مى‌گردد بطور مجاز نسبت آن‌