ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٥٨ - تفسير

بيان آيه ٢٣٩

شرح لغات:

رجال- پياده‌ها جمع راجل مثل كلمه «قيام» كه جمع قائم است و راجل كسى است كه روى پايش قرار گرفته خواه ايستاده باشد و خواه در حال رفتن.

ركبان- سوارگان جمع راكب مانند كلمه «فرسان» كه جمع فارس است.

تفسير:

پس از آنكه لزوم محافظت بر نماز گفته شد اينك بذكر اجازه و رخصت در طرز انجام دادن آن بهنگام خوف و وحشت از دشمن مى‌پردازد.

(فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالًا أَوْ رُكْباناً) يعنى وقتى براى شما بعلت خوف از دشمن امكان ندارد كه ايستاده نمازها را انجام دهيد پس بهر حال كه ميسر و ممكن است بخوانيد خواه پياده و خواه سواره.

مقصود از اين آيات همان «نماز خوف» است كه در سفر و حضر دو ركعت است جز نماز مغرب كه همان سه ركعت مى‌باشد.

روايت شده كه على ٧ در «ليلة الهرير» (در جنگ صفين شبى كه تا صبح نبرد ادامه داشت بنام «ليلة الهرير» ناميده شده است) پنج نماز را با اشاره خواند و بعضى گفته‌اند كه با تكبير خواند و نيز نقل شده است كه رسول اكرم در روز «احزاب» نماز را با اشاره بجا آورد.

(فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ‌)- وقتى ايمن شديد از ترس پس نماز را بصورت عادى بخوانيد و بعضى گفته‌اند كه يعنى خدا را ياد كنيد با حمد و ثناى الهى.

(كَما عَلَّمَكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ) هم چنان كه شما را آموخت از امور مربوط بدين و دنياى شما آنچه را كه قبلا نميدانستيد.