ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٤٠ - تفسير

مى‌فرمايد:(فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ‌)[١]() (چون از حق روى گردانيدند خدا هم دلهاى آنان را (از توجه بحق) برگردانيد).

٢- تكليفهاى سخت و مشكلى بما تحميل منما كه دلهاى ما پس از هدايت، منحرف گردد مانند آيه كريمه:(فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتالُ تَوَلَّوْا)[٢] (وقتى كه جهاد براى آنها لازم شد (به آن پشت كردند).

بنا بر اين اگر خداوند تكليف سخت نمايد، در اثر آن، اين چنين انحرافى پيش مى‌آيد و نسبت منحرف كردن بخداوند داده مى‌شود مثل اين كه مى‌فرمايد:

(وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ)[٣] (كسانى كه در دلهايشان بيمارى است پليدى بر پليدى آنها افزود) و نيز مى‌فرمايد:(فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً)[٤] (حضرت نوح عرض مى‌كند خدايا) دعوت من در آنها جز فرار و دورى نيفزود.

٣- ابو على جبائى مى‌گويد: منظور اين است كه «خدايا دلهاى ما را از پاداش و رحمت خويش تنگ مگردان و اين معنا همان است كه خداوند در مورد شرح صدر و توسعه آن ميفرمايد: «من يشرح صدره للاسلام»[٥] (هر كه را خدا بخواهد هدايت كند سينه او را براى اسلام آوردن بگشايد) و در مقابل آن تنگى و سختى آن است كه خداوند كفار را با آن دو، عقوبت كرده و كيفر مى‌دهد و از اين قبيل است تطهير و پاك كردن دل كه خداوند نسبت به دلهاى مؤمنين انجام ميدهد و از كفار منع مى‌كند چنان كه مى- فرمايد:(أُولئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ)[٦] (آنها (كفار) كسانى هستند كه خدا نخواسته است كه دلهاى آنان را پاك گرداند) و نيز از همين باب است نوشتن و راسخ كردن ايمان در دل مؤمنين چنان كه ميفرمايد:(أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ)[٧] (آنها (مؤمنين) كسانى‌اند كه خداوند ايمان را در دلهاى آنها قرار داده است) و در مقابل اين نوشتن و راسخ بودن ايمان در دل‌

[١]- آيه ٤ از سوره صف

[٢]- آيه ٢٤٦ از سوره بقره

[٣] آيه ١٢٥ از سوره توبه

[٤]- آيه ٦ از سوره نوح

[٥]- آيه ١٢٥ از انعام

[٦]- آيه ٤١ از سوره مائده

[٧]- آيه ٢٢ از سوره مجادله