ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٥٩ - معنى آيات

و بعضى گفته‌اند منظور از اين زندگى، زندگى مؤمنان و كافران است بعد از قيامت، و منظور از مرگشان هنگامى است كه فرشتگان براى قبض روح آنان مى‌آيند.

از مجاهد نقل شده است منظور آنست كه زندگى مؤمنين بر اساس ايمان و اطاعت پروردگار است، مرگشان نيز بر اساس ايمان و اطاعت پروردگار است و زندگى مشركين بر اساس شرك و معصيت است، مرگشان نيز بر همين اساس است، بنا بر اين زندگى و مرگ اينان و آنان يكسان نخواهد بود.

و بعضى هم گفته‌اند ضمير در مماتهم و محياهم بكفّار بر ميگردد و معنايش آنست كه آنان در حال زندگى و مرگ يكسان هستند، زيرا كسى كه زنده است اگر اطاعت انجام ندهد مانند آنست كه مرده باشد، سپس ميفرمايد:

((وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ)) يعنى: خداوند آسمانها و و زمين را بيهوده نيافريده است، بلكه آنها را براى منفعت بندگانش آفريده است، تا آنان را مكلّف سازد و در معرض ثواب جزيل قرار دهد.

((وَ لِتُجْزى‌ كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ)) يعنى: هر كس عبادت و اطاعتى انجام داده است ثواب خواهد ديد، و هر كس معصيتى كند مكافاتى بايد ببيند.

((أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ؟)) از ابن عبّاس و قتاده و حسن نقل شده است: اى محمّد! آيا ديده‌اى كسى كه دين خود را خواسته‌اش قرار دهد، و چيزى را نخواهد مگر آنكه انجام دهد، زيرا ايمان بخدا ندارد و از او نميترسد، و لذا پيرو هواى نفس خود بوده، و تقوايى نيست كه مانع او شود.

از عكرمه و سعيد بن جبير روايت شده است كه معناى اين آيه اينست كه آيا ديده‌اى كسى را كه معبود خودش را بدلخواه خود تعيين كند؟! و معبود