ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٦٨ - دليل قرائت

سياق عبارت غائب است «فذرهم يخوضوا و يلعبون».

و دليل «ترجعون» با تا آنست كه منظور از آن علاوه بر مغايبان مخاطبان هم هست، و لذا جانب خطاب بر غيبت غلبه داده شده است و نيز ممكن است دليل قرائت با تاء اين باشد كه خداوند بپيامبرش ميفرمايد: اى پيامبر «قل لهم و اليه ترجعون».

امّا قرائت يا مال در آيه ٧٧ «يا مالك ليقض» دليلش مذهب مأنوس در ترخيم است، همانگونه كه شاعر گفته است:

كه در مصرع دوّم يا مال ترخيم شده يا مالك است.

ابن جنّى گفته است در ترخيم اين آيه سرّى است، و آن عبارت است از اينكه كفّار در اثر شدّت ناراحتى و عذابى كه گرفتار آن شده‌اند نيروى خود را از دست داده‌اند، و لذا سخنشان كوتاه شده است، بنا بر اين يا مالك كه يا مال شده است از باب اختصار است نه ترخيم.

و جمله «انا اول العابدين» از سنخ قول عرب است كه ميگويند: عبدت من الأمرا عبد عبدا اى انفت منه يعنى: من از او تنفّر پيدا كردم، فرزدق شاعر عرب گويد:

[١] يعنى:« دانيان قوم من هستند اگر مرا مذمت كنند مذمتشان كنم، امّا من ناراحت ميشوم از اينكه قبيله كليب در ميان قبيله دارم مورد سرزنش قرار گيرد ...« شاهد بر سر اعبد است كه بمعنى تنفّر و انزجار آمده است مانند آيه.