ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٠٧ - تفسير

رو گردانند.

(وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ) در معناى آيه چند قول است:

١- منظور مشركان قريش بودند كه اقرار داشتند خداوند خالق و محيى و مميت آنها است و با اينحال پرستش بتان ميكردند و آنها را معبود خود ميدانستند با اينكه ميگفتند: خدا پروردگار و معبود و روزى دهنده ما است، و اين بود معناى شرك آنها.

و اين وجهى است كه از ابن عباس و جبائى نقل شده.

٢- ضحاك گفته: اين آيه درباره مشركان عرب نازل شده كه وقتى از آنها مى‌پرسيدند: خالق آسمانها و زمين كيست؟ و چه كسى است كه باران را از آسمان نازل ميكند؟ در جواب ميگفتند: «اللَّه»- خدا- ولى با اينحال شرك مى‌ورزيدند و در وقت گفتن «تلبية» در حج خود مى‌گفتند: «لبيك لا شريك لك الا شريكاً هو لك تملكه و ما ملك»[١].

٣- حسن گفته: منظور اهل كتاب هستند كه بخدا و روز جزا و تورات و انجيل ايمان آورده بودند ولى بواسطه انكار قرآن و انكار نبوت پيغمبر اسلام حضرت محمد- ٦- مشرك گشتند. و اين قول و قول دوم از حضرت رضا ٧ از جدش امام صادق ٧ نيز روايت شده.

٤- بلخى گفته: منظور منافقان هستند كه بظاهر مؤمن بودند ولى در باطن شرك ميورزيدند.

٥- از ابن عباس نقل شده كه گفته است: منظور «مشبّهة» هستند كه خدا را بمخلوقات تشبيه ميكنند كه اينان بطور اجمال- و فى الجملة- ايمان آورده ولى در تفصيل و معنى مشرك هستند.

٦- منظور شرك در طاعت است نه شرك در عبادت چون اينان در گناهانى كه مرتكب ميشوند و خدا آتش دوزخ را در ارتكاب آنها حتم فرموده از شيطان پيروى و اطاعت ميكنند و از اينرو در اطاعت خدا مشرك گشته‌اند نه در عبادت او كه جز وى‌

[١]- يعنى شريكى ندارى جز آن شريكى كه خود او و ما يملك او را نيز تو خود مالك هستى.