اما اين وضع عموميت ندارد؛ و در يک موقعيت اقتضاي شرايط چنين است که در بخشي از ابعاد اسلامي بيشتر فعاليت کنيم. اين تأکيد حالت دوسويه دارد؛ يکي توانايي و امکانات ما و ديگر نياز جامعه. شهيد مطهري زماني که مي‌خواست وارد فعاليت‌هاي اجتماعي شود، در حدود سال‌هاي ١٣٣٠ مطالعه و بررسي کرد، که جامعه اسلامي به چه چيزي بيشتر نياز دارد؛ فکر کرد؛ مطالعه نمود و پس از بررسي‌هاي مداوم و همه‌جانبه به اين واقعيت رسيد که بايد از سنگرهاي اعتقادي و ايدئولوژيک دفاع کرد. در آن عصرْ يعني پس از شهريور ١٣٢٠ دولتي مقتدر وجود نداشت؛ نظام سياسي دچار تزلزل بود[١] و هر کس در هر گوشه‌اي براي خود دسته‌ و حزبي راه مي‌انداخت. حزب توده از همان وقت‌ها جزء نخستين حزب‌هايي بود که مثل قارچ در ايران روييد؛ کتاب‌هايي بسيار با افکار الحادي و مادي‌گرايي و گرايش‌هاي غربي انتشار مي‌يافت و عناصر نفوذي در دستگاه حاکمه هم از اين جريان استقبال مي‌کردند.[٢]

[١] در زمان سلطنت رضاخان به دليل اختناق شديد، محيط براي فعاليت‌هاي اجتماعي و سياسي و بحث آزاد فراهم نبود و هرگونه حركتي با سركوبي دستگاه پليس مواجه مي‌شد. رضاخان با نيرنگ و فشار شديد سياسي در ايران يك نوع سكوت و آرامش اجباري برقرار كرد. احزاب، سازمان‌هاي سياسي و اتحاديه‌هاي صنفي و كارگري در نتيجه ضعف داخلي و فشار خردكننده استبداد و استعمار به تدريج متلاشي شد؛

ولي ترورها، اعدام‌ها، زندان‌ها، تبعيدها، شكنجه‌ها، آزارها، تهمت‌ها و افتراها هرگز نتوانست فرياد اعتراض علما و مردم را خاموش سازد.

با سقوط رضاخان و هجوم ناگهاني ارتش متفقين به خاك ايران، نگراني‌هاي ديگري در سراسر اين سرزمين پديد آمد. ناامني، هرج‌ومرج، وضع نابسامان اقتصادي و مسئله نان و مواد غذايي به دليل اين تهاجم از مشكلات بزرگ مردم بود. در واقع ابرقدرت‌ها مي‌خواستند يك شرايط آشفته‌ پديد آورند تا مردم ناگزير شوند خود را براي پذيرش يك ديكتاتور ديگر كه فرزند رضاخان بود مهيا سازند. در اين شرايط ما ناظر تشكيل حزب، گروه و انجمن‌هاي بسياري هستيم و در مدتي كوتاه‌ تشكل‌هاي سياسي كه در طول سلطنت رضاخان نام و نشاني نداشتند، چون قارچ روييدند و شتابان وارد معركه شدند. اينک بدين ترتيب فرصت‌طلبان، جاه‌طلبان و جويندگان نام و مقام از فرصت سوء استفاده كردند و بدين‌گونه در سال ١٣٢٣ شمسي بالغ بر شصت حزب، گروه، دسته و سازمان سياسي به وجود آمد، كه به طور كلي بيشترشان گرايش چپ داشتند و اين گرايش، ناشي از جو جهاني بود، نه از اعتقاد واقعي و سياسي خودشان و صرفاً گروهي اندك از اين ويژگي مستثنا بودند، (گلي زواره).

[٢] سخنراني به مناسبت سالگرد شهادت استاد مطهري در جمع طلاب مدرسه معصوميه، (١٠/٢/١٣٧٩). ‌