آفتاب مطهر - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٣٧ - قله قبيله قبله
ملي[١] متمرکز ميشدند و شعارشان هم مجد باستاني، ايران قديمي و از اينگونه تبليغات بود. گروه دوم براساس ايدههاي مارکسيستي با حکومت مبارزه ميکردند. ساير مردم که بيشتر جمعيت کشور و بدنه جامعه را تشکل ميدادند مردم متدين و مذهبي بودند که به دينشان بيش از همه چيز بها ميدادند. البته آنان نظام طاغوتي را نميپسنديدند؛ وابستگي به کفار و بيگانگان را بر نميتابيدند و ستمهاي سرمايهداران و زمينخواران را نميپذيرفتند، ولي چارهاي نداشتند؛ ميسوختند و ميساختند. بديهي است با اين وجود علاج رهايي از اين زورگوييها، سلطهها و يورشهاي بيگانگان را در تشکيل حکومت کمونيستي و نيز مليگرايي نميدانستند. آنان با اينکه اکثريت قاطع را تشکيل ميدادند، حزب و تشکلهاي سياسي نداشتند. متأسفانه جريانهايي هم بودند که با وجود گرايشهاي مذهبي، گاهي به چپ و گاهي به ناسيوناليسم ميگراييدند و با اينکه يک تفکر ملحدانه و باطل و التقاطي را قبول داشتند، دم از اسلام ميزدند. اما بيشتر مردم با اينکه علاقهاي به هيچ کدام از اين جناحها نداشتند و از نظام هم سخت دلخور بودند، چارهاي براي خود نميديدند و نميدانستند چه کنند. تا اينکه در حدود سالهاي ١٣٤٠ و ٤١ حرکتي به رهبري يکي از فرزندان امام حسين(عليه السلام) و از سلاله رسول خدا(صلى الله عليه وآله) بهوجود آمد. امام خميني، آن روح قدسي، حرکتي اميدآفرين و نويدبخش را آغاز کرد و
[١] نخستينبار اين جبهه در دوران اوجگيري نهضت ملي براي در اختيار گرفتن صنعت نفت و خلع يد بيگانگان و بهرهبري دکتر مصدق در سال ١٣٢٩ شمسي تشکيل شد، جبهه ملي اول پس از کودتا متلاشي شد. در سال ١٣٣٩ شمسي جبهه ملي دوم بهوجود آمد که در برابر انقلاب سفيد شاه موضعگيري نه چندان قوي پيش گرفت. اين تشکل نيز از کارايي چنداني برخوردار نبود و در سال ١٣٤٢ فرو ريخت و جبهه ملي سوم به وجود آمد که ترکيب نامتجانسي از شخصيتها و گروههاي سياسي بود اين جبهه نيز دوام چنداني نياورد و از هنگام فروپاشي تا اوجگيري انقلاب اسلامي نشاني از جبهه ملي سوم در فضاي سياسي ايران به چشم نميخورد.
در سيام تير ١٣٥٦ و با يادبود قيام ٣٠ تير ١٣٣١ جبهه ملي چهارم به رهبري دکتر سنجابي تشکيل شد و با شعار «هدف، استقرار حاکميت ملي است» وارد صحنه شد. اين تشکل داراي نگرش ناسيوناليستي و فاقد برنامهها و هدفهاي مشخص و روشن بود و به جز کليگويي و يادآوري خاطرات قديمي چيزي براي ارائه نداشت.