رساله نفس - ابن سينا - الصفحة ٢٥ - باب «دوّم» در بيان قوتهاء نفس

و چون اوّليات دريابد، آن را عقل «ملكه» [١] خوانند. و اوّليات «چون قول قائل است كه كلّ بزرگتر از جزوست و هيچ واسطه «نبود» [٢] ميان سلب و ايجاب (و ماننده اين) [٣]. «سيّم» [٤] چون «معقولات همه» [٥] دريابد و «ملكه كند» [٦]، اندر «اين» [٧] وقت كه مطالعه «آن معقولات بكند و آن را» [٨] عقل «بفعل خوانند». [٩] و [چهارم‌] [١٠] اندر آن وقت كه مطالعه كند و مشاهده معقولات باشد [و] [١١] آن را عقل‌

[١] - ف: چون قول قائل است كه كل غير از جزو بود- ل د م ح: چنان كه كل بزرگتر از جزوست.

[٢] - نسخ ديگر: نيست.

[٣] - ل م د ح افزوده.

[٤] - ف: سوم- ل م د ح س آ: او.

[٥] - ف: معقولات- م د س آ: همه معقولات.

[٦] - ف: ملكه شود- سن: ملك كند- ل د م ح: تأمل كند.

[٧] - نسخ ديگر: آن.

[٨] - ل د م: اين معقولات كند آن را- ح: اين معقولات كند او را- س ا: بكند معقولات او را- ف: معقولات نكند آن را- ظاهرا نسخه ف «نكند» صحيح است و چنين است در كتاب معاد: «و هذا ان يكون حصل فيها ايضا الصورة المعقولة الاوّليه الّا انه ليس يطالعها و يرجع اليها بالفعل بل كانها عنده مخزونة فمتى شاء طالع تلك الصورة بالفعل فعقلها و عقل انها عقلها و يسمى عقلا بالفعل لانه عقل يعقل متى شاء بلا تكلف اكتساب». رجوع شود بصفحه ٢٧١ كتاب نجاة.

[٩] - ف: بالفعل گويند.

[١٠] - در نسخ ديگر نيست.

[١١] - زائد است و در نسخ ديگر نيست.