رساله نفس - ابن سينا - الصفحة ١٩ - باب «دوّم» در بيان قوتهاء نفس

كند در تضادّى كه ميان «گرمى و سردى» [١] است. «و سيّم» [٢] حكم كند «ميان آنچه صلب و لين» [٣] است. «چهارم حكم كند در تضادى كه ميان خشن و املس است» [٤].

[و] [٥] امّا «قوتهاى باطن كه ادراك كنند» [٦]؛ بعضى از آن ادراك «صور» [٧] محسوس كند، و بعضى (از آن) [٨] ادراك معنى محسوس [كند]، [٩] و بعضى «از آن ادراك كند» [١٠] و در آنچه ادراك كند فعل كند، و بعضى (فعل) [١١]

[١] - نسخ ديگر: ترى و خشكى است.

[٢] - ف: سيّم انك.

[٣] - ل م د ح: حكم كند در تضادى كه در ميان درشتى و نرمى است- س آ: ميان صلب و ليّن- ف: ميان انك صلبست.

[٤] - ل م د ح: و چهارم در تضادى كه در ميان صلب و لين است- آ: و ديگر آنكه دريابد خشونت از ملايمت- س: چهارم دريابد خشونت از ملاست- ف: و اين چهارم حكم كند در تضادى كه ميان خشونت و املس است.

چنان كه ملاحظه مى‌شود در نسخه‌هاى ل م د، قسم سيم: درشتى و نرمى و قسم چهارم:

صلب و لين، ذكر شده و حال آنكه درشتى و نرمى و صلب و لين يكيست. اصل نسخه متن با كتاب معاد منطبق است، منتها در ترتيب اختلاف دارند، چنان كه در كتاب معاد، «و يشبه ان تكون هذه القوه لا نوعا واحدا بل جنسا لاربع قوى منبثة معا فى كله.

الواحدة، حاكمة فى التضاد بين الحار و البارد. و الثانية، حاكمة فى التضاد بين اليابس و الرطب. و الثالثة، حاكمة فى التضاد بين الصلب و اللين. و الرابعة، حاكمه فى التضاد بين الخشن و الأملس»؛ رجوع شود بصفحه ٢٦٠- ٢٦١ كتاب نجاة ..

[٥] - بغير از نسخه آ، در نسخ ديگر نيست.

[٦] - ف: قوتها كه ادراك آن از باطنست- نسخ ديگر: قوتهائى كه ادراك آن از باطن باشد.

[٧] - ل س د م ح: صورت- آ ندارد.

[٨] - نسخ ديگر افزوده.

[٩] - ف ندارد.

[١٠] - ف: ادراك كنند، در ف كليه فعلها بصيغه جمع استعمال شده.

[١١] - ل س د م: افزوده.