رساله نفس - ابن سينا - الصفحة ٦ - باب اول «در بيان حد نفس»

فعل «او» [١] بقصد و اختيار «بود» [٢] چون فعل حيوان. و ديگر آنكه فعل «او» [٣] بى‌قصد و اختيار «بود» [٤] چون «جنبيدن» [٥] سنگ از بالا بزير.

و آن قسم كه «فعل او بقصد و اختيار است» [٦] دو قسم است: يكى [آنكه‌] [٧] قصد «وى» [٨] سوى يك چيز «بود» [٩]، لا جرم فعل «او بر يك جهت افتد، و آن را نفس فلكى گويند» [١٠]. و ديگر [قسم‌] [١١] آنكه «قصدها بسيار باشد او را» [١٢] و اختيارات مختلف (افتد) [١٣] و «بدين‌

[١] - نسخ ديگر: وى.

[٢] - نسخ ديگر: باشد.

[٣] - نسخ ديگر: وى.

[٤] - نسخ ديگر: باشد.

[٥] - آ: حركت.

[٦] - ل د م: قصد فعل باختيار كند- ح: فعل بقصد و اختيار كند- س آ: بقصد و اختيار باشد آن فعل.

[٧] - آ ندارد.

[٨] - ف: او.

[٩] - آ د ح ل م: باشد- در ف: از اول باب تا اينجا باين ترتيب است: در اقسام نفوس و آن چهار است: فلكيست و حيوانى و نباتى و طبيعى. اما فلكى آنست كه قصد آن ...».

[١٠] - س آ: او بر يك صفت آيد و آن را نفس فلكى گويند- ف: او يك صفت افتذ و آن را نفس فلكى خوانند- ل د م ح: وى بر يك جهت افتد و آن را نفس فلكى خوانند- ظاهرا «جهت» صحيح است چنان كه در كتاب معاد: «و القوة الفاعله بالقصد و الاختيار لاحدى الجهة و النسبة مخصوصة باسم نفس الفلكيه».

[١١] - نسخ ديگر ندارد- ف: و حيوانى آنست كه قصدهاى او بسيارست و.

[١٢] - ح م د ل آ س: «وى را قصدها بسيار باشد».

[١٣] - ل م د ف افزوده.