رساله نفس - ابن سينا - الصفحة ١٧ - باب «دوّم» در بيان قوتهاء نفس

«امّا آنچه دريافتن وى از بيرون باشد»، [١] حواس پنجگانه است [يا هشتگانه و از] [٢] آن جمله: يكى قوت بصر است، و آن قوتيست مركب‌ [٣] در عصب مجوّف كه حال وى در علم تشريح معلوم «است»، [٤] (و آن) [٥] ادراك كند صورتى (را) [٦] كه «اندر» [٧] رطوبت جليدى افتد.

«دويم» [٨] قوت سمع است و «آن» [٩] قوتى است مركب در عصب متفرق «در سطح اندرون گوش، و او» [١٠] ادراك كند «مر صورتى را» [١١] كه آنجا رسد بتموّج هوا. «امّا سيّم» [١٢] قوت شم است و «او» [١٣] قوتيست مركب [در آن‌] [١٤] دو جسم كه از مقدّم دماغ بيرون «آمده‌اند» [١٥] مانند دو سر

[١] - ح د ل: و اما آنچه دريافتن وى از خارج باشد و آن- ح: و اما آنچه دريافتن وى از خارج باشد از.

[٢] - از نسخه آ ساقط شده- ف: يا هشتگانه بود و از.

[٣] - «مركّب كمعظّم ... چيزى اندر چيزى نشانده. ركّبه تركيبا، برهم نشاند آن را. يقال ركّبت الفصّ فى الخاتم و النصل فى السهم.» (منتهى الأرب). شيخ رئيس در اين مورد در كتاب‌هاى معاد و شفا و نجاة و قانون لغت «مرتب» استعمال كرده است.

[٤] - نسخ ديگر شود.

[٥] - ل د م س ح افزوده.

[٦] - آ ل د م س ف افزوده.

[٧] - نسخ ديگر: در.

[٨] - ف: دوّم- نسخ ديگر: و يكى ديگر.

[٩] - ف: او.

[١٠] - س آ: در سطحى كه در اندرون گوش است- ح س ف: در سطحى كه اندرون گوش است- ل د م: در سطحى كه اندر گوش است.

[١١] - آ ح: صوتى- نسخ ديگر: صورتى را.

[١٢] - ل: و ديگر- س آ: و يكى ديگر- ف: سه‌ام.

[١٣] - ح: اين- ل د م س آ: آن.

[١٤] - نسخ ديگر ندارد.

[١٥] - ف: آيذ- ح ل د م: آمده است- آ س: آمده باشد.