قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٠
ساخته نيست و اظهار عجز ملائكه هم از اين جهت بود كه گفتند:
«لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا» و گر نه ميگفتند خدايا آنچه در پنهانى بآدم آموختهاى بما هم بياموز تا خبر دهيم ولى ملائكه ديدند: آنها طورى آفريده شدهاند كه كار آدميان از آنها ميسّر نيست و اين امر سبب خضوع و سجده آنان گرديد و بلياقت آدم در خلافت اعتراف كردند.
اگر بگوئيم: ضمير «أَسْمَائِهِمْ» در هر دو جا بملائكه راجع است مراد آن ميشود كه آدم نامهاى ملائكه را بخودشان خبر داد. قهرا در اين صورت منظور همان «نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ» است كه آدم آن كلمات را گفت ملائكه ديدند اين موجود ارضى هم بآنچه آنها ميگويند قادر است و هم بأسماء ديگر. از جمله «وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ» بدست ميايد كه ملائكه ميگفتند:
خدايا اگر مقصودت از خليفه تسبيح و تقديس است ما آنها را انجام ميدهيم. و يا مقصودشان از آن اطاعت بود يعنى ما پيوسته در طاعت و فرمان تو هستيم.
ولى اگر ضمير «أَسْمَائِهِمْ» راجع به مسمَّيات فوق باشد مراد آنست كه آدم بملائكه اسماء آنها را خبر داد (ظاهرا استعداد خويش را اظهار كرد تا ملائكه تسليم شدند).
٢- «وَ لَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ» اعراف ١١، در اين آيه اول خلقت و تصوير آنهم اضافه به «كم» ذكر شده سپس موضوع سجده بميان آمده در اين صورت لفظ آدم يا علم نوع است مثل انسان و يا لا اقلّ فرزندانش نيز در خلقت او در نظرند و گر نه اضافه بضمير «كم» معنى نداشت. آيا اولاد آدم همه بصورت مصوّر در وجود وى حاضر بودند؟!! ولى ظاهر آيات كثيرة دلالت بعلم شخص دارند و اينكه آدميكه قرآن از آن ياد ميكند يك فرد بيشتر نبوده است. از جمله قصه زوج اوست كه «أَنْتَ وَ زَوْجُكَ» بقره: ٣٥