قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ١٥٣
أَيَّانَ يُبْعَثُونَ» نحل: ٢١ نميدانند كدام وقت بر انگيخته ميشوند «يَسْئَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ» قيامت: ٦، مىپرسد روز قيامت كى است.
أَين: كجا. ظرفى كه با آن از مكان شيئى سئوال ميشود چنانكه با «متى» از زمان آن «يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ» قيامت: ١٠، انسان در آنروز گويد: فرارگاه كجاست؟
أَينما: همان اين است كه «ما» بآن ملحق شده و متضمّن معناى شرط است، و بدو فعل جزم ميدهد مثل «أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً» بقره: ١٤٨ هر كجا باشيد، خدا همهى شما را مياورد.
أَيّ: حرف استفهام و استخبار است مثل «فَأَيُ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ» انعام: ٨١، پس كدام يك از دو فريق بايمنى سزاوارتر است. و «ايّها» در «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» همان اىّ است كه حرف ندا و هاء تنبيه بآن اضافه شده است.
إِيَّا: ضمير منفصل منصوب است، ضمائر نصب براى روشن شدن مرجع ضمير بآن داخل ميشوند مثل «نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاكُمْ» و مثل «وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ» و مثل «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» در مفردات گويد: آن لفظى است كه ضمائر نصب بآن لاحق ميشوند. و الحمد للَّه و هو خير ختام.