ولى پيش از يقين بمرگ اگر كسى توبه كند توبه او قبول است و لو مجال عمل هم نداشته باشد. چنانكه در روايت كافى از امام صادق عليه السّلام از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل است كه فرمود: هر كه يكسال پيش از مرگش توبه كند خدا ميپذيرد. بعد فرمود يكسال زياد است هر كه يكماه قبل از مرگ خود توبه كند، خدا قبول ميكند، بعد فرمود يكماه زياد است هر كه يك هفته پيش از مرگش توبه نمايد حق تعالى ميپذيرد. سپس فرمود يك هفته زياد است هر كه يك روز قبل از مرگ توبه كند خدا توبه او را قبول ميكند، بعد فرمود يك روز زياد است هر كه پيش از معاينه مرگ توبه كند خدا ميپذيرد (كافى ج ٢ ص ٤٤٠ طبع آخوندى) اين روايت بچند وجه در كافى نقل شده و در الميزان نظير آنرا از فقيه نقل كرده و در كتب اهل سنّت نيز منقول است و در تفسير ابن كثير چند حديث در اين زمينه آمده است.

چرا توبه در آنحال قبول نيست؟

در الميزان فرموده: علّت عدم قبول اينگونه توبه آنست كه يأس از زندگى و ترس قيامت او را بتوبه و ندامت مجبور كرده و آنگاه كه نه حيات دنيوى هست و نه عمل خيرى، توبه و رجوع واقعيت نخواهد داشت يعنى آن در واقع توبه و برگشت حقيقى نيست.

در المنار گويد: ... استاد گفت مراد آنست كه توبه صحيح از آنها واقع نميشود ... آنوقت در توجيه اين سخن ميگويد سنّت خدائى بر آن جارى است كه اعمال بد در نفوس مرتكبين اثر بگذارد و اعمال بد بر آنها احاطه كرده مجالى براى انخلاع و توبه نمى‌ماند و آنگاه كه مرگ را معاينه كرد و از لذات زندگى مأيوس شد ميگويد: توبه كردم! او تائب نيست بلكه مدّعى و كاذب است.

و در استظهار اين مطلب گويد در آيه اوّل آمده‌ يَعْمَلُونَ السُّوءَ