عالم برزخ بايد اينطور باشد شهيدان و مؤمنان خالص مانند شخص دوّم و كفّار و مكذّبين حقّ نظير شخص سوم و ديگران همچون شخص اوّل بى‌خبر مانند. رواياتى داريم كه مضمون آنها چنين است: (در قبر سئوال نميشود مگر از مؤمن محض و كافر محض، ديگران بسر خود رها مى‌شوند).

در اين مضمون در كافى سه حديث از ابى بكر حضرمى و عبد اللَّه بن سنان و محمد بن مسلم از امام صادق عليه السّلام و يك حديث از امام باقر عليه السّلام منقول است (كافى ج ٣ ص ٢٣٥).

اين روايات مفيد آن مطلب‌اند كه در باره خواب و مقايسه‌ى برزخ بآن، گفته شد و بالملازمة تنعّم مؤمن خالص و تعذيب كافر خالص را مى‌فهمانند.

در خاتمه ناگفته نماند: موجود زنده بچيزى ميگويند كه چهار خاصيّت جذب و دفع و حركت و توليد مثل داشته باشد و در غير اين صورت زنده نيست. دانه‌هاى گندم و ساير حبوبات و تخم گياهان و گلها و غيره قبل از كاشته شدن هيچ يك از چهار خاصيّت فوق را ندارند ولى ميدانيم درون هر يك از آنها سلول زنده‌اى بصورت خفته و بى‌حركت وجود دارد كه وقت كاشتن در اثر حرارت و رطوبت بيدار شده شروع بفعاليّت ميكند. دانه گندم مثلا بظاهر مرده است ولى مانند شخص خوابيده نسبت بخود عالمى مرموز دارد و صندوق سر بسته‌اى است.

هكذا، انسان آنگاه كه ميميرد حيات فعّال او بصورت حيات خوابيده و بى اثر در ميايد كه ما از آن بى‌خبريم ولى نسبت بخود دنيائى‌