تنها گفته شوند زيرا روح و ريحان از جنّت و حميم از جهنّم جدا نيست. در تفسير برهان سه حديث از امام صادق عليه السّلام نقل كرده كه فرمود: روح و ريحان مال مؤمن است در قبر و جنّت نعيم در قيامت و حميم مال غير آنهاست در قبر و جحيم در آخرت.

ناگفته نماند آيه‌ى مقرّبين اعمّ از سه آيه‌ى گذشته است كه فقط در باره شهيدان راه حق بود يعنى شامل شهداء و مقرّبين است و آيه‌ى اخير مثل آيه‌ى كه در باره فرعون و فرعونيان بود، منحصر بكفّار است و آيه‌ى وسط كه در باره‌ى اصحاب يمين است از همه عمومى‌تر ميباشد.

در كتب حديث روايات بى‌شمار داريم در باره حيات برزخى كه تدبّر در كثرت و مضامين آنها، يقين مياورد كه عالم قبر يك عالم مرموزى است و مردگان در آن يكنوع حيات بخصوص و غير قابل درك دارند از قبيل روايات نماز وحشت در شب اول دفن و زيارت اموات و خيرات و صدقات در باره آنها و اينكه مردگان گاهى بمنازل خودشان متوجّه ميشوند و با زائران خود انس ميگيرند و بعد از رفتن آنها متوحّش ميشوند و غير اينها. براى نمونه ميتوان مقدارى از اين روايات را در كتاب كافى ج ٣ ص ٢٢٨- ٢٦٣ طبع آخوندى و بحار الانوار ج ٦ ابواب برزخ طبع اخير، مطالعه كرد.

اين روايات چنانكه گفتيم ميفهمانند: حيات برزخى بى شكّ وجود دارد و نوعى از تنعّم و عذاب در آن هست.

ملاحظه‌ى عالم خواب بهترين نمونه براى درك عالم برزخ است ما سه جور خواب داريم يكى اينكه شخص ميخوابد و در خواب چيزى نمى‌بيند و هيچ چيز نميفهمد فقط پس از بيدار شدن ميداند كه خوابيده بود. ديگرى اينكه شخص، خوابهاى خوش مى‌بيند و تمام آرزوهاى خود