نهج الذكر (ع-ف) - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٦٧
٧ / ١٠
در پى تسبيح گفتن
قرآن
«پس پروردگارت را تسبيح و ستايش گوى، و از او آمرزش بخواه ، كه او توبه پذير است» . [١]
ر . ك : اعراف: آيه ١٤٣ و انبيا : آيه ٨٧ .
حديث
٢٧٦٨.پيامبرخدا صلى الله عليه و آله : هر كس بگويد: «پاكا خدا و ستايش ، او را! از خدا آمرزش مى خواهم و به سوى او ، توبه مى برم»، اين جمله اش عينا نوشته و بر عرش ، آويخته مى شود . هيچ گناهى كه گوينده اش مرتكب شود ، آن را از بين نمى برد تا آن كه خدا را ديدار كند، و آن نوشته ، همچنان سر به مُهر باشد.
٢٧٦٩.مسند ابن حنبل ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: از جمله اذكارى كه پيامبر صلى الله عليه و آله بسيار مى گفت، اين بود: «پاكا تو ـ اى پروردگار ما ـ و ستاش ، تو را. بار خدايا! مرا بيامرز». و چون «اذا جاء نصراللّه و الفتح» نازل شد، مى گفت: «پاكا تو ـ اى پروردگار ما و ستايش ، تو را. بار خدايا! مرا بيامرز، كه تو توبه پذيرِ مهربانى».
[١] علّامه طباطبايى ، در الميزان في تفسير القرآن مى گويد: فرموده خداوند متعال : «پس پروردگارت را تسبيح و ستايش گوى و از او آمرزش بخواه كه او توبه پذير است» ، از آن جا كه خداوند متعال با اين پيروزى وفتح، از يك جهت، شرك را خوار كرده و درهم شكسته است و از جهت ديگر، توحيد را عزّت و قدرت بخشيده و به عبارت ديگر: باطل را از ميان برداشته و حقّ را تحقق بخشيده است، لذا از جهت اوّل مناسب است كه خداوند متعال را تسبيح و تنزيه كرد، و از جهت دوم ـ كه يك نعمت است ـ با ثنا و ستايش او مناسبت دارد. از اين رو، به آن بزرگوار دستور داد كه: «پروردگارت را تسبيح و ستايش گوى» . در اين جا وجه ديگرى هم براى توجيه دستور به تسبيح و ستايش و آمرزش خواهى وجود دارد، و آن اين است كه پروردگار بزرگ ، اين حق را بر بنده اش دارد كه او را با صفات كمالش ياد كند و در مورد خود نيز ، همواره به ياد كاستى و نيازمندى اش باشد، و چون فتح مكّه باعث شد كه پيامبر خدا از گرفتارى هايى كه براى از بين بردن باطل و قطع ريشه فساد داشت ، فراغتى به دست آورد ، به او دستور داد كه از اين پس ، خدا را به صفات جلالش ياد كند ـ كه همان تسبيح است ـ ، و به جمالش ياد كند ـ كه همان ستايش است ـ ، و از كاستى خود و نيازمندى اش به خداوند ياد كند ـ كه همان طلب آمرزش است ـ . معناى آمرزش خواهى هم در مورد پيامبر خدا ـ كه آمرزيده است ـ درخواست ادامه آمرزش است ؛ چرا كه نياز به ادامه آمرزش ، عينا همانند نياز به حدوثِ آمرزش است . دقّت شود . اين آمرزش خواهى از ناحيه پيامبر صلى الله عليه و آله تكميل كننده سپاس گزارى او از پروردگارش است .