٣٦٤١.المعجم الكبير ـ به نقل از سعيد بن عاص ـ: عثمان بن مَظعون [١] گفت : اى پيامبر خدا ! اجازه مى دهى كه خودم را خواجه سازم . فرمود : «اى عثمان! خداوند به ما ، به جاى رهبانيت ، آيين راستين تسامح پذير و تكبير گفتن بر هر بلندى را داده است . پس اگر از ما هستى ، همان كارى را بكن كه ما مى كنيم» .

٣٦٤٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند متعال براى اين امّت ، آسانى پسنديده است و سختى را براى آنان خوش نداشته است (اين جمله را سه بار فرمود) .

٣٦٤٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : شما امّتى هستيد كه برايتان ، آسانى خواسته شده است .

٣٦٤٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند ، خطا و فراموشى و آنچه را بر آن مجبور شوند ، از امّت من برداشته است [و به خاطر اين سه امر ، آنان را مجازات نمى كند] .

٣٦٤٥.النوادر ، اشعرى ـ به نقل از رِبْعى ـ: از امام صادق عليه السلام نقل شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «سه چيز ، از امّت من ، بخشوده شده است : خطا ، فراموشى ، و اجبار» . امام صادق عليه السلام فرمود : «و چهارم ، آنچه را از طاقتشان خارج است» .

٣٦٤٦.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : چهار چيز ، از [افراد] امّت من ، برداشته شده است : خطا كردن ، فراموشى ، آنچه به زور به آن وادار شوند ، و آنچه تاب آن را ندارند . اين سخن خداوند عز و جلاست كه : «پروردگارا! اگر فراموش يا خطا كرديم ، ما را مؤاخذه مفرما .پروردگارا! تكليف هاى سنگين را بر ما بار مكن ، آن چنان كه بر پيشينيان ما بار كردى . پروردگارا ! و بر ما آنچه را كه تاب آن را نداريم ، تحميل مكن» ، و نيز اين سخن او : «مگر آن كه وادار شود ، در حالى كه دلش مطمئن به ايمان است» .

[١] . ابو سائب عثمان بن مظعون بن حبيب بن وَهْب جمحى ، از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله و از خِردمندان عرب در زمان جاهليت بود . او شراب را حرام مى دانست و پس از سيزده نفر ، اسلام آورد . وى دوبار به حبشه هجرت كرد . او از سرِ زهد و بى رغبتى به زندگى ، خواست ازدواج را ترك كند و صحراگردى اختيار كند ؛ امّا پيامبر خدا ، او را از اين كار ، منع فرمود . لذا عثمان ، اتاقى درست كرد و به عبادت پرداخت . پيامبر صلى الله عليه و آله نزد او آمد و دو چارچوب درِ اتاق را گرفت و فرمود : «اى عثمان ! خداوند ، مرا براى رَهبانيت نفرستاده است (اين جمله را دو يا سه بار فرمود) . بهترين دين نزد خداوند ، آيين راستين تسامح پذير است» . عثمان ، در جنگ بدر شركت داشت . هنگامى كه عثمان ، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد ، پيامبر صلى الله عليه و آله او را بوسيد و حتّى ديده شد كه اشك هاى ايشان بر گونه عثمان ، جارى شد . او نخستين مهاجرى است كه در مدينه درگذشت و نخستين مهاجرى است كه در بقيع ، دفن شد .