٢٨٥٩.الإمامُ عليٌّ عليه السلام : جاهِدوا في سبيلِ اللّه ِ بأيْديكُم، فإنْ لَم تَقْدِروا فجاهِدوا بألسِنَتِكُم ، فإنْ لَم تَقْدِروا فجاهِدوا بقُلوبِكُم . [٢]

٢٨٦٠.عنه عليه السلام ـ في كتابه للأشترِ ـ: و أنْ يَنْصُرَ اللّه َ سبحانَهُ بقَلْبِهِ و يَدِهِ و لِسانِهِ ، فإنَّهُ جَلّ اسمُهُ قـد تَكَفّلَ بنصْرِ مَن نصَرَهُ و إعْزازِ مَن أعَزَّهُ . [٣]

٢٨٦١.عنه عليه السلام : إنَّ أوَّلَ ما تُقلَبونَ علَيهِ من الجِهادِ الجِهادُ بأيْديكُم ثُمَّ بألسِنَتِكُم ثُمَّ بقُلوبِكُم ، فَمَنْ لَم يَعْرِفْ بقَلبِهِ مَعروفا و لَم يُنْكِرْ مُنْكَرا قُلِبَ ، فجُعِلَ أعْلاهُ أسْفَلَهُ . [٤]

٥٨٣

فرمان به جهاد كردن با دست و زبان و دل

٢٨٥٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : همانا مؤمن، با شمشير و زبان خود جهاد مى كند.

٢٨٥٩.امام على عليه السلام : در راه خدا با دستهاى خود بجنگيد، اگر نتوانستيد با زبانهاى خود بجنگيد و اگر باز هم نتوانستيد با دلهاى خود بجنگيد.

٢٨٦٠.امام على عليه السلام ـ در فرمانش به مالك اشتر در بيان وظايف زمامدار ـنوشت : و خداوند سبحان را با دل و دست و زبان خود يارى رسانَد؛ زيرا خداوند ـ جلّ اسمه ـ متعهّد شده است كه يارى كننده خود را يارى كند و گرامى دارنده اش را گرامى بدارد.

٢٨٦١.امام على عليه السلام : نخستين جهادى كه درباره آن وارسى مى شويد جهاد با دستهايتان است، سپس جهاد با زبانهايتان و زان پس جهاد با دلهايتان. پس كسى كه در دل از معروفى حمايت نكند و منكرى را زشت نشمارد، واژگونه شده است.

[١] كنز العمّال : ١٠٨٨٥ .[٢] بحار الأنوار : ١٠٠/٤٩/٢٣ .[٣] نهج البلاغة : الكتاب ٥٣ .[٤] بحار الأنوار : ١٠٠/٨٩/٧١ .