٢٣٩٥.كنز العمّال عن عليِّ بن أبي طالبٍ أنّهُ خَطَب الن يا أميرُ المؤمنينَ أخبرنا عَنِ القَدَر؟ قال : بحرٌ عَميقٌ فلا تلجه ، قالَ : يا أميرَ المؤمِنين أخبِرْنا عن القدر؟ قال : سِرُ اللّه ِ فلا تتكلّفْهُ ، قالَ : يا أميرَ المؤمنينَ أخبِرنا عَن القَدَرِ؟ قال : أمّا إذ أبَيتَ فإنَّهُ أمرٌ بين أمرَينِ، لا جبرَ و لا تفويضَ . [١]

٢٣٩٦.التوحيد عن الإمامِ الباقرِ و الإمامِ الصّادقِ علي إنّ اللّه َ عزّ و جلّ أرحَمُ بخَلقِهِ مِن أنْ يُجْبِرَ خَلقَهُ على الذُّنوبِ ثُمّ يُعذِّبَهُم علَيها ، و اللّه ُ أعزُّ مِن أنْ يُريدَ أمرا فلا يكونَ . قالَ : فسُئلا عليهما السلام: هلْ بينَ الجَبرِ و القدَرِ مَنزلةٌ ثالثةٌ ؟ قالا : نَعَمْ ، أوسَعُ مِمّا بينَ السّماءِ و الأرضِ . [٢]

٤٩٠

نه جبر و نه تفويض

٢٣٩٥.كنز العمّال : روزى على عليه السلام براى مردم خطبه مى خواند... كه مردى از آنان كه در جنگ جمل همراه آن حضرت بود برخاست و گفت: اى امير المؤمنين! ما را از قَدَر (تقدير) آگاه گردان . حضرت فرمود: دريايى ژرف است، در آن فرو مرو . مرد دوباره گفت: اى امير المؤمنين! ما را از قدر آگاه فرما . حضرت فرمود: اين راز خداوند است، درباره آن خود را به زحمت ميفكن . مرد بار ديگر گفت: اى امير المؤمنين! ما را از قدر آگاه فرما . حضرت فرمود: حال كه اصرار دارى بدان كه آن ، چيزى بينا بين است، نه جبر است و نه تفويض .

٢٣٩٦.التوحيد : امام باقر و امام صادق عليهما السلام فرمودند: خداوند با خلقش مهربانتر از آن است كه آنان را به گناه مجبور كند و سپس به سبب آن عذابشان دهد و خداوند تواناتر از آن است كه چيزى را بخواهد و نشود. راوى مى گويد: از آن دو بزرگوار سؤال شد: مگر ميان جبر و قَدر (اختيار و تفويض) مرتبه سومى وجود دارد؟ فرمود: آرى، مرتبه اى فراختر از فضاى ميان زمين و آسمان.

[١] كنز العمّال : ١٥٦٧.[٢] التوحيد : ٣٦٠/٣.