وَ لاَ يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلاَّ بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلاً وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلاً» . [٥]

الحديث:

٤٨٤.الإمامُ عليٌّ عليه السلام : عِبادَ اللّه ِ! إنَّ الدَّهرَ يَجرِيِ بِالباقينَ كَجَريِهِ بِالماضينَ ، لا يَعودُ ما قَد وَلّى مِنهُ و لا يَبقى سَرمَدا [٦] ما فيهِ ، آخِرُ فَعالِهِ كَأَوَّلِهِ . [٧]

٤٨١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : رحمت خدا بر آن كس كه زبانش را نگه بدارد و زمانش را بشناسد و راه و روش درست را بپيمايد .

٤٨٢.امام على عليه السلام : كسى كه زمانش را نشناسد ، به تاراج مى رود .

٤٨٣.امام على عليه السلام : در معرفت آدمى ، همين بس كه... آگاه به زمان خويش باشد .

٨٤

پايدارى قوانين تاريخ

قرآن :

«درباره كسانى كه پيش تر بوده اند ، [ همين ] سنّت خدا [ جارى بوده ] است و در سنّت خدا ، هرگز تغييرى نخواهى يافت» .

«و نيرنگ زشت ، جز [ دامن ] صاحبش را نمى گيرد . پس آيا جز سنّت پيشينيان را انتظار مى برند؟ و هرگز براى سنّت خدا ، تبديلى نمى يابى و هرگز براى سنّت خدا ، دگرگونى اى نخواهى يافت» .

حديث :

٤٨٤.امام على عليه السلام : اى بندگان خدا! روزگار ، بر ماندگان همان گونه مى گذرد كه بر رفتگان گذشته است . آنچه از روزگار سپرى شده است ، باز نمى گردد و آنچه مانده است ، تا ابد نمى مانَد . واپسين رفتارش چونان نخستين رفتار آن است .

[١] الفردوس : ٢ / ٢٦١ / ٣٢١٥ عن ابن عبّاس ، كنز العمّال : ٣ / ٥٥٢ / ٧٨٦١ .[٢] الحَرَب ـ بالتحريك ـ : نهْب مال الإنسان و تركه لا شيء له (النهاية : ١ / ٣٥٨ «حرب») .[٣] كنز العمّال : ١٦ / ١٨١ / ٤٤٢١٥ نقلاً عن وكيع و العسكري في المواعظ .[٤] الأحزاب : ٦٢ .[٥] فاطر : ٤٣ .[٦] السَّرْمَدُ : الدائم (مفردات ألفاظ القرآن : ٤٠٨ «سرمد») .[٧] نهج البلاغة : الخطبة ١٥٧ ، عيون الحكم و المواعظ : ١٤٨ / ٣٢٥٦ .