دانشنامه قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٩١
٩٨.امام على عليه السلام : ايمان ، درختى است كه ريشه اش يقين است و شاخه اش تقوا و شكوفه اش حيا و ميوه اش سخاوت .
٩٩.امام على عليه السلام : ريشه ايمان ، گردن نهادنِ كامل در برابر فرمان خداست .
١ / ٩
ستون هاى ايمان
١٠٠.امام على عليه السلام : ايمان ، چهار ركن دارد : توكّل بر خدا ، سپردن كار به خدا ، خشنودى به قضاى خدا ، و سر سپردن به فرمان خداوند عز و جل .
١٠١.امام على عليه السلام : خويشتندارىِ دُرست ، و خرسندى به مقدارِ كفاف [از روزى] ، از ستون هاى ايمان اند .
١٠٢.امام باقر عليه السلام : از امير مؤمنان عليه السلام درباره ايمان پرسيده شد . فرمود : «خداى عز و جل ايمان را بر چهار ستون نهاد : بر شكيب و يقين و داد و جهاد . شكيب ، بر چهار شاخه است : اشتياق و بيم و زهد و چشم به راهى . هر كه مشتاق بهشت باشد ، هوس ها را از ياد مى بَرَد . هر كه از دوزخ بيمناك باشد ، از حرام ها دست مى شويد . هر كه به دنيا بى رغبت باشد ، مصائب بر او آسان مى شود . هر كه چشم به راه مرگ باشد ، به انجام دادن كارهاى نيك مى شتابد . يقين ، بر چهار شاخه است : نگاه هوشمندانه ، دريافت حكمت ، شناخت عبرت ، و [شناخت] روش پيشينيان . آن كه هوشمندانه ببيند، حكمت را مى شناسد و آن كه حكمت را در يابد ، عبرت ها را مى شناسد و آن كه عبرت شناس باشد ، روش پيشينيان را مى شناسد و آن كه روش پيشينيان را بشناسد ، گويا با پيشينيان بوده و به راه درست تر پى برده و آنان را كه رهيده اند و علّت رهيدنشان را و آنان را كه نابود شدنده اند و علّت نابودى شان را ديده است ، و [ مى داند كه] خداوند ، آنان را كه نابود كرد ، در واقع ، به سبب نافرمانى شان نابود كرد و آنان را كه نجات داد ، در واقع ، به سبب فرمان بردارى شان نجات داد . داد بر چهار شاخه است : فهم عميق ، فزونىِ دانش ، شكوفه داورى و بُستان بردبارى . آن كه بفهمد ، همه دانش را تفسير مى كند و آن كه بداند ، آبشخورهاى حُكم را مى شناسد و آن كه بردبارى نمايد ، در كار خود ، كندى نمى ورزد و در ميان مردم ، خوش نام زندگى مى كند . و جهاد بر چهار شاخه است : بر توصيه كردن به خوبى ها ، و نهى كردن از بدى ها ، و پايدارى در آوردگاه ها ، و دشمنى با بدكاران . هر كه به خوبى ها فرمان دهد ، مؤمن را پشتيبانى كرده است . هر كه از بدى ها باز دارد، بينىِ منافق را به خاك ماليده و از نيرنگ او در امان مانده است . هر كه در آوردگاه ها پايدارى كند، وظيفه اش را به جا آورده است و هر كه با بدكاران دشمنى ورزد ، به خاطر خدا خشم گرفته و آن كه براى خدا خشم گيرد ، خداوند به خاطر او خشم مى گيرد . اين است ايمان و ستون ها و شاخه هاى آن» .