فاطمه ، بزرگ ترين دختر امام حسين عليه السلام است و مادرش اُمّ اسحاق بود . گر چه زمان ولادت وى در اسناد تاريخى به ثبت نرسيده ، امّا مى توان احتمال قوى داد كه در حوالى سال ٥١ هجرى به دنيا آمده است ؛ زيرا مادرش اُمّ اسحاق، همسر امام حسن مجتبى عليه السلام بود و پس از شهادت وى ، به ازدواج امام حسين عليه السلام در آمد. [١] فاطمه ، پيش از واقعه كربلا ، با حسنِ مُثنّا ازدواج كرد [٢] و در كربلا با وى ، حضور داشت . همسرش جزء مجروحان حادثه كربلا بود . [٣] فاطمه در ميان اُسرا به كوفه و شام رفت . [٤] برخى از ماجراهاى هجوم به خيمه ها و دوران اسارت اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله ، از او نقل شده است . [٥] فاطمه ، از راويان حديث است و پدرش كتابى در هم پيچيده (مَلفوف) و نيز وصيّت نامه خود را به وى سپرد . [٦] فاطمه ، پس از درگذشت همسرش حسن مُثنّا ، يك سال بر مزار او به سوگش نشست و روزها روزه مى گرفت و شب ها به عبادت مى پرداخت و از حسن مُثنّا ، چهار فرزند به نام هاى عبد اللّه ، ابراهيم، حسن و زينب داشت. فاطمه ، پس از حسن مُثنّا ، با عبد اللّه بن عمرو بن عثمان بن عَفّان ، ازدواج كرد و از او داراى سه فرزند به نام هاى محمّدِ ديباج، قاسم و رُقَيّه شد . وفات وى ، حدود سال ١١٧ هجرى بوده است . [٧] وى در مدينه وفات يافت . بيشتر فرزندان و نوادگان وى ، در مبارزه با خلفاى بنى عبّاس به شهادت رسيدند و يا زندانى شدند .

[١] ر . ك : ص ٢٩٥ (فصل پنجم : همسران / اُمّ اسحاق) .[٢] در لباب الأنساب آمده : اين ازدواج ، در سالى صورت گرفت كه حسين عليه السلام كشته شد .[٣] ر . ك : ج ٨ ص ٢٠٥ (بخش نهم / فصل ششم / سخنى در باره اسيران و بازماندگان واقعه كربلا) .[٤] سخنرانى فاطمه صغرا در كوفه ، مشهور است امّا ممكن است مربوط به فاطمه بنت الحسين عليه السلام باشد ويا فاطمه بنت على عليه السلام و يا ... .[٥] ر . ك : ج ٧ ص ٣١١ (بخش نهم / فصل يكم / تاراج خيمه ها و غارت اموال دختران پيامبر صلى الله عليه و آله ) و ج ٨ ص ٢٩٣ (فصل هفتم / مشاجره زينب عليهاالسلام و يزيد) .[٦] ر . ك : ج ٢ ص ٣١٧ (بخش سوم / فصل چهارم : وصيّت هاى امام عليه السلام / آنچه به دختر بزرگش داد) .[٧] سبطِ ابن جوزى در تذكرة الخواصّ ، تصريح مى كند كه وفات ايشان ، سال ١١٧ ق ، بوده است . همچنين دو دسته نقل مشهور وجود دارد كه حدود سال ١١٧ ق ، را مى رساند : دسته اوّل ، گوياىِ گفتگوى امام باقر عليه السلام با وى در آخرين سال حيات امام عليه السلام (م١١٤ ق) و زنده ماندن فاطمه پس از امام است (ر . ك :تاريخ دمشق : ج٧٠ ص ٢٥) ، و دسته ديگر ، وفات فاطمه بنت الحسين عليه السلام را در زمان حكومت هشام (١٠٥ ـ ١٢٥ ق) بيان داشته (ر . ك : تاريخ دمشق : ج٧٠ ص١٧) كه مجموع اين دو دسته مى رساند وفات ايشان بين ١١٤ تا ١٢٥ ق ، بوده است . دو قول ناسازگار با مشهور هم وجود دارد : يكى سال وفات ايشان را سال ١١٠ مى گويد (شذرات الذهب : ج١ ص١٣٩) و ديگرى گفته است عمر وى ، نزديك به نود سال بوده كه در مجموع ، نشان مى دهند وى تا حوالى سال ١١٤ ق ، حيات داشته است .