١٦٦.رجال ابن داوود : يحيى پسر اُمّ طَويل مادرش وشيكه ، دايه امام زين العابدين عليه السلام بود كه ايشان ، او را مادر صدا مى زد . اين بانو ، همان است كه امام زين العابدين عليه السلام او را شوهر داد و عبد الملك بن مروان ، بر ايشان عيب گرفت كه مادرش را شوهر داده است ، به اين توهّم كه او مادر ايشان است ، در حالى كه مادرش شهربانو ، در كودكىِ امام عليه السلام از دنيا رفته بود .

١٦٧.لباب الأنساب ـ در بيان فرزندان امام حسين عليه السلام ـ: زينب كه در كودكى درگذشت و مادرش ، شهربانو دختر يزدگرد بود و اُمّ كلثوم كه در كودكى در گذشت و مادر او نيز شهربانو ، دختر يزدگرد بود .

٥ / ٢

ليلى

ليلى ، مادر على اكبر، يكى ديگر از همسران امام حسين عليه السلام است. نام وى را آمنه [١] ، بَرّه [٢] و مُرّه [٣] نيز گفته اند. پدر او ، ابو مُرّه [٤] ، صحابه پيامبر صلى الله عليه و آله و مادرش ميمونه ، دختر ابو سفيان است. جدّ ليلى، عروة بن مسعود ثقفى ، از بزرگان صحابه است كه در رُخداد صلح حديبيّه، به نمايندگى از قريش ، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد. پيامبر صلى الله عليه و آله وى را پس از اختيار كردن اسلام، جهت تبليغ دين ، به سوى قبيله اش ثقيف فرستاد و وى بر اثر اصابت تيرى به شهادت رسيد . چون خبر شهادت وى به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد، فرمود : مَثَل عروه ، مَثَل صاحب ياسين [٥] است كه قومش را به سوى خدا دعوت كرد؛ ولى آنها او را كُشتند . در مورد زندگى اين بانو، از جمله تاريخ ولادت و وفات، مدّت عمر، زمان ازدواج و... ، آگاهى هاى معتبرى در دست نيست. سند معتبرى براى حضور او در واقعه كربلا وجود ندارد؛ [٦] بلكه برخى متأخّران ، درگذشت او را قبل از واقعه كربلا دانسته اند . ارتباط نَسَبى ليلى با ابو سفيان از ناحيه مادر، سبب شد كه طبق نقلى، معاويه ، على اكبر عليه السلام را شايسته ترين فرد براى خلافت بداند و نيز در روز عاشورا ، اُمويان به وى امان دهند، كه وى با آن ، مخالفت ورزيد .

[١] در نسبُ قريش «آمنه» يا «ليلى» آمده است.[٢] احتمال اشتباه در ضبط ، وجود دارد.[٣] در الجوهرة نام وى مُرّة آمده است كه با توجّه به نام پدر وى ، احتمال اشتباه وجود دارد.[٤] در برخى نقل ها «مرّة» آمده است.[٥] مقصود از «صاحب ياسين» ، مؤمنى است كه خداوند ، داستان او را در سوره «يس» (آيه ٢٠) آورده است .[٦] در نفس المهموم (ص ٢٨٦) آمده است : «امّا مادر على اكبر ، در كربلا بوده يا نه ، چيزى در اين باره ، يافت نشد» . برخى نيز گفته اند : «احتمال دارد كه ليلى دختر مسعود دارِمى ، همسر امير مؤمنان ومادر ابو بكر و عبد اللّه ، در كربلا حاضر بوده است» .