معناى تيره ، طايفه و قبيله اى از بنى اسرائيل. معمولاً سِبط و قبيله را به نام فرزند يا نواده داراى برجستگى ويژه اى ، موسوم مى ساخته اند . با توجّه به معناى ريشه اى كلمه، وجه اين تسميه ، آن است كه تيره و فرزندزادگان ، مايه امتداد وجودى آن شخص است.

وجه اطلاق «سِبط» بر امام حسن عليه السلام و امام حسين عليه السلام

اشاره نموديم كه علاوه بر معناى لغوىِ ياد شده، سِبط در متون اسلامى ، در مواردى به كار رفته كه خود ، داراى ضمايم و ويژگى هايى بوده اند . از ره گذر اين كاربردها، توسّعاتى در معانى كاربردى اين واژه پديدار شد، از جمله: ١ . روشن شد كه «سِبْط» در اصل ، اسم جمع است و حتّى در احاديثى چون: «اللّهمّ هذانِ وَلَداىَ و سِبْطاىَ» ، [١] واژه «سِبط» به معناى «طايفه» [٢] است ؛ يعنى : «اين دو، دو فرزند من و دو طايفه اند كه خداوند ، نسل من را با آنان تداوم مى بخشد» ؛ ليكن پس از شيوع آن دسته از احاديث نبوى صلى الله عليه و آله كه در آنها توسّعا و به اعتبار تبار و نسل امام حسن و امام حسين عليهماالسلام ، بر آن دو ، «سِبط» اطلاق شده بود ، رفته رفته، سِبْط به معناى «پسر دختر» يا «نوه دخترى» نيز به كار رفت و به حقيقت ثانوى در اين معنا ، بَدَل گرديد . ٢ . علاوه بر اين ، «سِبط» در عرف مسلمانان ، حقيقت شرعى گرديد . خاستگاه اين اصطلاح ، كاربرد «سِبط» در قرآن و احاديث به معناى امام و نقيب است. طبق مفاد آيه ١٥٩ و ١٦٠ از سوره اعراف ، [٣] «قوم موسى» به دوازده سِبط ، منشعب مى شدند (اين سبط به

[١] التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام : ص ٦٥٨، بحار الأنوار: ج٣٧ ص٤٨ ح٢٧.[٢] ازهرى مى گويد : «الحسن و الحسين سبطا النبىّ صلى الله عليه و آله ، أى هما طائفتان منه، قطعتان منه ؛ حسن و حسين ، دو سبط پيامبرند» ؛ يعنى آن دو ، دو طايفه او و پاره تن اويند (تهذيب اللغة : ج٢ ص ١٦١٥) .[٣] «وَمِن قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ وَقَطَّعْنَـهُمُ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا وَأَوْحَيْنَآ إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِب بِّعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَّشْرَبَهُمْ وَظَـلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَـمَ وَأَنزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُواْ مِن طَيِّبَـتِ مَارَزَقْنَـكُمْ وَمَا ظَـلَمُونَا وَلَـكِن كَانُواْ أَنفُسَهُمْ يَظْـلِمُونَ ؛ و از قوم موسى ، امّتى هستند كه به سوى حق ، دعوت مى كنند و به حق ، داورى مى نمايند . و آنها را به دوازده عشيره كه هر يك امّتى بودند ، تقسيم كرديم و به موسى ـ وقتى كه قومش از او آب خواستند ـ ، وحى كرديم كه : «با عصايت ، بر آن تخته سنگ بزن» . پس ، از آن ، دوازده چشمه جوشيد . هر گروه ، آبشخورِ خود را شناخت و ابر را بر فراز آنان ، سايبان كرديم ، و گزانگبين و بِلدرچين ، برايشان فرو فرستاديم و از چيزهاى پاكيزه ، روزى شان كرديم كه بخوريد ، و بر ما ستم نكردند ؛ ليكن بر خودشان ستم مى كردند» .