به عرضه مطالبى دست زد كه به گونه اى شورانگيز ، عواطف و احساسات مردم را به سوى واقعه كربلا سوق دهد ؛ امّا چون مأخذ نراقى (روضة الشهدا) ، كتابى ضعيف و مخلوط از مطالب درست و نادرست بود ، نوشته او نيز بر اخبار ضعيف و غير معتبر، مشتمل گشت . نراقى ، خود به ضعيف بودن برخى گزارش هاى كتابش تصريح كرده [١] و به همين جهت ، مورد انتقاد برخى از عالمان پس از خود ، قرار گرفته است . ميرزا محمّد تنكابنى ، برخى از اخبار آن را مظنون يا مقطوع الكذب دانسته [٢] و محدّث نورى با ابراز شگفتى از تأليف چنين كتابى از چنان عالم بزرگى ، برخى مطالب آن را «منكَر» ناميده است . [٣] شهيد مطهّرى نيز نراقى را فقيه بزرگى مى خواند ؛ ولى او را در تاريخ عاشورا ، صاحب اطّلاع نمى داند و برخى مطالب او را نقد مى كند . [٤] گفتنى است انتساب اين كتاب به نراقى، مشهور است و ترديدى در آن نيست ؛ [٥] امّا اين احتمال هست كه آن را در اوايل تحصيل و پيش از رسيدن به مراتب كمال علمى ، نوشته باشد .

٦ . إكسير العبادات فى أسرار الشهادات (أسرار الشهادة)

آقا بن عابد دربندى شيروانى (م ١٢٨٥ يا ١٢٨٦ ق) مشهور به فاضل دربندى و ملّا آقا دربندى ، از نويسندگانى است كه افزون بر رشته تخصّصى اش (فقه) ، در ديگر موضوعات ، مانند تاريخ عاشورا ، نيز كتاب نوشت . او با جمع آورى اخبار قوى و

[١] محرق القلوب : مقدّمه (نقل از: عاشوراپژوهى : ص ٤٠٦) .[٢] قصص العلماء : ص ١٤٦ .[٣] لؤلؤ و مرجان : ص ٢٤٥ .[٤] ر.ك : حماسه حسينى : ج ١ ص ٢٨ .[٥] ر. ك : الذريعة : ج ٤ ص ٤٦١ ش ٢٠٥٦ و ج ٢٠ ص ١٤٩ ش ٢٣٢٩ و ج ٢١ ص ٣٥٩ ش ٥٤٥٢ ، إيضاح المكنون : ج ٢ ص ٤٤٣ ، هدية العارفين : ج ٢ ص ٣٥٢ .