فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٧٩ - غزالى و رؤيت خدا در رستاخيز

نيست[١] وچون در گذشته درباره كلام نفسى به تفصيل سخن گفته ايم، ديگر تكرارنمى كنيم.

٧ـ رويت خدا در رستاخيز

غزالى از آن گروه از اشاعره است، كه در تنزيه خدا، بيش از ديگران كوشش نموده اند، ولى هرگز نتوانسته است، طلسم رؤيت خدا در روز رستاخيز را بشكند، وتنزيه را تا اين حد پيش ببرد، بلكه در گرداب انديشه رؤيت خدا قرار گرفته وچنينمى گويد:

«مى دانيم كه خدا از صورت ومقدار وجهت وغيره پيراسته است، ولى در عين حال، در سراى ديگر با همين چشمها وديدگان، رؤيت مى شود، وهرگز تجويز چنين رويتى، مستلزم محال نيست، زيرا رؤيت، نوعى كشف وآگاهى است، اما به صورت كاملتر وواضح تر. اگر علم به خدا مستلزم جهت داشتن او نيست، تعلق رويت بر ذات او نيز، مستلزم داشتن جهت نيست».

پاسخ:

غزالى در اين گفتار، ميان دو قضيه، ادعاى ملازمه كرده است وآن اينكه اگر تعلق علم، مستلزم اتصاف خدا به جهت نيست، تعلق رويت نيز مثل آن است، در حالى كه كوچكترين گواهى بر آن ملازمه اقامه نكرده است، بلكه مشاهدات نفسانى، برخلاف آن گواهى مى دهد، زيرا صفات نفسانى، مانند اراده وحسد وبخل، در قلمرو علم قرار مى گيرد، در حالى كه رويت، بر آنها تعلق نمى گيرد ونكته آن همان است كه اين صفات بالاتر از آن است كه در جهتى از جهات قرار