فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٦٢ - بررسى آثار كلامى ابو منصور

پانزده مساله را بررسى نموده است.حال چرا در اصل وفرع از رقم پانزده بهره گرفته، جهتى دارد، كه در كتاب خويش بيان[١] كرده وبه خاطر سستى آن، از نقل آن خود دارى ميكنيم.

فشرده اين اصول پانزده گانه كه بغدادى از آنها در كتاب اصول دين ياد كرده است در يكى از فصول كتاب ديگرش بنام«الفرق بين الفرق» آمده است[٢].

تفاوتهاى دو كتاب:

همانطور كه يادآور شديم، دو اثر بارز ومنتشر شده از عبدالقاهر بغدادى،كتابهاى«الفرق بين الفرق» و«اصول الدين» است. كتاب نخست، به عنوانملل ونحل، نوشته شده، در حالى كه كتاب دوم به عنوان اصول اسلامى، نگارشيافته است، ولى در بسيارى از مواضع، با هم تلاقى دارند، وهر دو از يكفكر وانديشه پيروى ميكنند. ولى ميان اين دو كتاب از نظر نگارش، تفاوتروشنى است. مولف در كتاب الفرق بين الفرق، به صورت يك فرد عصبانى،مسائل را مطرح مى كند وبر مخالف، با زبان بد حمله مى برد ونه تنها درطرح مسائل، بى طرف نيست، بلكه با موضع گيريهاى خاصى، مسائل ديگران رابه ميان مى كشد، در حالى كه وظيفه تاريخ نگار عقائد، غير اين است، او بايد باكمال بى طرفى مساله را مطرح نمايد، آنگاه در صورت مقتضى به نقد آن بپردازد. اكنون ما بخشى از گفتار او را در يكى از فصول، يادآور مى شويم. وى به مناسبتى چنين مى نويسد:

«سپاس خداى را كه در ميان مخالفان ما، مانند خوارج، روافض، جهميه،