فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى

پيشگفتار

بخش نخست مكتب اشعرى مؤسس و

ابو الحسن اشعرى پايه گذار مكتب

نسب و خاندان ابو الحسن اشعرى

ابو موسى اشعرى، نياى ابو الحسن اشعرى

مناظره اشعرى با استاد معتزلى خود، جبّائى

بررسى و تحليل اين مناظره

مناظره ديگر ابو الحسن اشعرى

بزرگ نمايى فزون از حدّ در حق اشعرى

بازگشت از مكتب اعتزال

انگيزه هاى بازگشت از اعتزال

1ـ فشار حكومت عباسى بر معتزله

2ـ انديشه اصلاح در عقيده اهل حديث

ويژگيهاى مكتب اشعرى

1ـ به كارگيرى عقل در عقايد

2ـ مكتبى ميانه رو بين معتزله و أهل حديث

تاريخ انتشار مسلك اشعرى

آثار علمى ابو الحسن اشعرى

درگيرى مستمر ميان اشاعره و حنابله

گفتار ذهبى در باره اشعرى

استفتايى پيرامون ابو الحسن اشعرى

گزارش فتنه و درگيرى ميان حنابله و اشاعره

نامه بيهقى به عميد الملك

نامه قشيرى به عميد الملك

بخش دوم عقايد اشاعره

1ـ اشاعره و صفات خبرى

اشاعره در كشاكش تشبيه و تعقيد

دو نظريه ديگر در باره صفات خبرى (تفويض و تأويل)

معطّله چه كسانى هستند

سخنى از ابو الحسن ندوى

نظريه تأويل

تأويل صحيح و تأويل باطل

2ـ خدا آفريننده كارهاى بندگان است

استدلال اشعرى بر نظريه خلقت افعال

تفسير صحيح گسترش قدرت و اراده او

پيامدى به نام جبر و گريزگاهى به نام «كسب»

نظريه كسب در هاله الى از ابهام

باقلانى و نظريه كسب

غزالى و نظريه كسب

تفتازانى و نظريه كسب

همام الدين و نظريه تخصيص

ابن الخطيب و نظريه كسب

محققانى از اشاعره و نظريه كسب

افعال انسان و انديشمندان آزاد فكر

عبد الوهاب شعرانى و نظريه او در آزادى انسان

نظريه شيخ محمد عبده در باره افعال انسان

عبد العظيم زرقانى دانشمند مصرى و افعال بندگان

شيخ محمود شلتوت و حرّيت انسان

دستاويزهاى اشاعره از مسأله خلق افعال

3ـ اراده گسترده خدا نسبت به همه كائنات

انگيزه اشاعره براى گسترش دادن اراده خدا

دلائل اشاعره بر عموميّت اراده الهى

تحليل استدلالهاى اشاعره

تفسير صحيح عموميّت اراده

4ـ تكليف فراتر از قدرت و توان

دلائل قرآنى اشعرى بر تجويز تكليف ما لا يطاق

تحليل آيات مورد استدلال

5 ـ قدرت، مقارن با انجام فعل است

چرا قدرت همراه با فعل است نه متقدم بر آن؟

تحليل اين اصل از اصول اشاعره

انگيزه طرح اين مسأله چيست؟

6ـ رؤيت خدا در روز رستاخيز

رؤيت خدا از انديشه هاى يهوديان است

رؤيت بدون جهت، امكان پذير نيست

شرائط فيزيكى رؤيت

دلائل عقلى اشاعره بر رؤيت

رؤيت خدا مستلزم محالى نيست

مجوز رؤيت، وجود است، نه حدوث!!

دلائل نقلى اشاعره بر جواز رؤيت

تفسير آيه «إلى ربّها ناظرة»

دلائل منكران رؤيت

آيه نخست « لاتدركه الأبصار»

مقصود از «لطيف» چيست؟

آيه دوّم «ولايحيطون به علماً»

آيه سوّم «فأخذتكم الصاعقة»

سخن امام هشتم با ابوقرّة در باره رؤيت

خطبه هاى امام على عليه السلام در تنزيه خدا از رؤيت

7 ـ خدا متكلّم به كلام نفسى است

نظريه معتزله در باره تكلّم خدا

نظريه حكما، در باره كلام خدا

نظريه حنابله، در باره تكلّم

نظريه اشاعره، در باره تكلّم

خدا متكلم به كلام نفسى است!

كلام نفسى سراپا ابهام است

تصويرهاى گوناگون اشاعره در مورد كلام نفسى

8 ـ كلام خدا، حادث نيست

حدوث و قدم كلام خدا در سنت وارد نشده است

نخستين كسى كه قرآن را قديم اعلام كرد

انديشه قديم بودن قرآن، مايه تعدّد واجب است

دلائل اشعرى بر قديم بودن كلام خدا

تعليل آياتى كه اشعرى به آنها تمسك جسته است

مقصود از روح در آيه (و يسألونك عن الروح )چيست؟

موضع أهل بيت در باره حدوث و قدم كلام خدا

9 ـ انكار حسن و قبح عقلى

دلائل اشاعره بر نفى حسن و قبح عقلى

ملاك داورى عقل در تحسين و تقبيح

تقسيم ادراكات عقلى به نظرى و عملى

تقسيم هر دو ادراك به بديهى و غير بديهى

ميزان حسن و قبح افعال چيست؟

نقش حسن وقبح در بحثهاى كلامى

اصول هشتگانه كلامى بر اساس حسن و قبح

بخش سوم بزرگان و پيشوايان اشاعره

1 ـ قاضى ابوبكر باقلانى(م403)

لغزش نابخشودنى خطيب بغدادى

2 ـ ابو منصور عبد القاهر بن طاهر بغدادى(م429)

بررسى آثار كلامى ابو منصور

3 ـ امام الحرمين عبد الملك جويني(م478)

اساتيد و آثار علمى او

نمونه اى از افكار و آراى امام الحرمين

افسانه ها و خرافات پيرامون زندگى او

4 ـ حجة الإسلام غزالى (م 505)

غزالى و انكار حسن وقبح عقلى

غزالى و وجوب معرفت شرعى نه عقلى

غزالى وتجويز تكليف فزون از توان

غزالى و افعال بندگان

غزالى و تفسير آيه استواء

غزالى و تكلّم خدا

غزالى و رؤيت خدا در رستاخيز

غزالى و رعايت اصلح در باره بندگان

غزالى و اجتهاد دشمنان على

5 ـ محمد بن عبد الكريم شهرستانى(م 548)

شهرستانى و دفاع از حقّ

اشتباهات شهرستانى در معرّفى فرق

6 ـ فخر رازى(م 606)

تأليفات و آثار علمى فخر رازى

سر سختى او در دفاع از عقايد اشعرى

نظرى به تفسير فخر رازى

وصيّت رازى به هنگام مرگ

سيف الدين آمدى (م 621)

آمدى و كتاب غاية المرام

8 ـ عبد الرحمن عضد الدين ابجى(م 756)

آثار عملى و فكرى او

گرفتارى در حصار تعصّب

9 ـ سعد الدين تفتازانى(م 793)

آثار عملى تفتازانى

تفتازانى اشعرى بود نه ماتريدى

10 ـ مير سيد شريف جرجانى(م816)

آثار علمى مير سيد شريف

11 ـ علاء الدين قوشچى(م 779)

بررسى شرح تجريد قوشچى

طبقات اشاعره

طبقه نخست و شخصيتهاى نوزده گانه

طبقه دوم و شخصيتهاى نوزده گانه

طبقه سوّم و شخصيتهاى نوزده گانه

طبقه چهارم و شخصيتهاى هفت گانه

طبقه پنجم و شخصيتهاى شانزده گانه

طبقه ششم و شخصيتهاى شش گانه

طبقه هفتم و شخصيتهاى چهارده گانه

ياد آورى يك نكته

مدارك و مآخذ كتاب

فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٤٤ - ٥ ـ قدرت، مقارن با انجام فعل است

اين صفحه در کتاب اصلي بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة