اخلاق و تربيت اسلامى - الهامى نيا، على اصغر - الصفحة ٦٩
ببيند. از سوى ديگر، ياوه نبافد، دروغ نگويد، تهمت نزند، فتنهگرى نكند، فحش و ناسزا نگويد، سخنان كفرآميز و شرك آلود اظهار نكند و ... به تعبير اميرالمؤمنين عليه السلام:
«الْعاقِلُ مَنْ عَقَلَ لِسانَهُ» «١» خردمند آن است كه زبانش را در بند كشد.
زيرا:
«اللِّسانُ سَبُعٌ انْ اطْلَقْتَهُ عَقَرَ» «٢» زبان، درندهى است كه اگر رهايش سازى، بگزد.
مهمترين امر در سخن گفتن نيز رعايت اعتدال و نيز بهجا سخن گفتن است به اين معنا كه بايد حكيمانه توأم با فصاحت و بلاغت سخن گفت تا مؤثر و كارآمد واقع شود. به قول سعدى:
سخن كم گوى تا در كار گيرند كه در بسيار، بد بسيار گيرند امام متقيان على عليه السلام در اين باره مىفرمايد:
«الْاكْثارُ يُزِلُّ الْحَكيمَ وَ يُمِلُّ الْحَليمَ فَلا تُكْثِرْ فَتُضْجِرْ وَ لا تُفَرِّطْ فَتُهَنْ» «٣» زيادهگويى، حكيم را مىلغزاند و حليم را ملول مىسازد پس بسيار مگو كه (ديگران را) دلگير كنى و تفريط نكن كه خوار شوى.
همچنين نبايد موقع سخن گفتن بر سر ديگران فرياد كشيد يا آن قدر آهسته سخن گفت كه شنونده به زحمت بيفتد. در قرآن مجيد مىخوانيم كه لقمان حكيم به فرزندش چنين نصيحت كرد:
«وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ انَّ انْكَرَ الْاصْواتِ لَصَوْتُ الْحَميرِ» «٤» از صدايت بكاه، چرا كه زشتترين آهنگها صداى الاغ است.