خلاصه درس‌ مفهوم لغوى توكل، واگذاردن و اعتماد كردن است و در فرهنگ اسلامى يعنى اعتماد بر خداوند و اينكه انسان بداند نفع و ضرر و بخشش به دست خداست و در هر كارى بايد بر او تكيه كند.
توكل، در شناخت و ايمان حقيقى به خداوند ريشه دارد و مؤمن تنها بر او توكل مى‌كند.
در روايات اسلامى نشانه‌هايى براى متوكّلان واقعى بيان شده از جمله اين‌كه خداوند را تنها روزى‌رسان مى‌دانند و از كسى جز او نمى‌ترسند.
امام رضا عليه السلام براى توكل دو درجه ذكر فرموده است؛ يكى آن كه در همه كارها به خدا اعتماد كند و هر چيزى را از جانب او بداند، از خداوند خشنود باشد و كارها را به او واگذارد.
و ديگر آن كه به غيب‌هاى الهى ايمان داشته باشد و در همه ندانسته‌هاى خود بر خدا و امناى او اعتماد كند.
توكل را براساس ايمان به خدا مى‌توان به سه مرتبه لفظى، اعتقادى و عملى تقسيم كرد.
چون مؤثر واقعى در همه هستى كسى جز خداوند نيست و هر چه ديگران انجام بدهند، نيرويش را از خداوند كسب كرده‌اند و واسطه در كارند، بنابراين شايسته است كه مؤمن در همه كارها فقط بر خداوند توكل داشته باشد.
پرسش‌ ١- مفهوم توكل چيست؟
٢- كارهاى انسان متوكل، چه نشانه‌هايى دارد؟
٣- به نظر شما چگونه مى‌توان به توكّل حقيقى دست يافت؟
٤- توكّل وتلاش چه رابطه‌اى با هم دارند؟