و در سخن ديگر آن‌را نيمى‌از ايمان دانسته كه بدون آن، ايمان فرد و جامعه كامل نخواهدبود:
«الْمُداراةُ نِصْفُ الْايمانِ» «١» مداراى با مردم، نصف ايمان است.
عقل، تجربه و دين برضرورت و حياتى‌بودن رفاقت و نرمى با اعضاى خانواده، همكاران، همكيشان، هم‌ميهنان و همنوعان، هم كلامند و همين امر ايجاب مى‌كند كه همگان، در خانه و خيابان، در مسجد و مدرسه، در مزرعه و كارخانه و باآشنا و غريبه، و سرانجام درطول زندگى، با ديگران گرم و صميمى باشند و با نرمى و خوش‌رويى برخورد كنند و از هرگونه تندى و خشونت، بداخلاقى و بدزبانى، ايجاد رعب و وحشت و درگيرى غير ضرورى پرهيز نمايند.
قاطعيت در عين نرمى‌ صفات و كردار كمال بخش، در برخى موارد، با يكديگر تضاد ظاهرى دارند و هنر انسان در اين است كه بتواند ميان چنين صفات و كردارى را جمع كند. و بداند كه هر كدام، مناسب چه حال و مقامى است. در طول هشت سال دفاع مقدس، رزمندگان چنين هنرى را داشتند؛ از يك سو مى‌بايست در برابر دشمن غدّار و متجاوز، قاطعانه بايستند و آتش دفاع خود را بر آنان فرو ريزند و از سوى ديگر، با اسيران دشمن- كه تا چند لحظه قبل در مقابلشان مى‌جنگيدند- رفق و مدارا كنند! قاطعيت و نرمى نيز در ظاهر، همخوان نيستند ولى امير مؤمنان عليه السلام مى‌فرمايد:
«اخْلُطِ الشِّدَّةَ بِرِفْقٍ وَارْفُقْ ما كانَ الرِّفْقُ اوْفَقَ» «٢» قاطعيت را با نرمى ممزوج كن و تا جايى كه نرمى كارساز است، نرمى پيشه كن.
موقعيت‌سنجى، خردورزى، ملاحظه حال طرف مقابل و بررسى جوانب موضوع، به انسان كمك مى‌كند كه تصميم بگيرد تا چه حد، شدّت عمل به خرج دهد و چه اندازه نرم و ملايم باشد، همچنين با چه كسى و در چه موقعيتى نرم و مهربان باشد يا قاطع و انعطاف‌ناپذير،