شعاع ولايت رهبرى، اختيارات و آزاديهاى مردم بيشتر تجلى مى‌كند، زيرا در مرحله نخست ولايت كه انسان در برابر ولايت تكوينى و قدرت مطلقه و حاكميت بى چون و چراى خداوند متعال قرار مى‌گيرد جاى هيچ اظهار نظر و چون و چرايى براى او نيست، چون حرام و موجب شرك و كفر مى‌شود (همچنانكه بشر در برابر ولايت تكوينى پيامبر و امام عليه السلام آنجا كه اعمال ولايت كرده باشند مجبور به اطاعت بوده و از خود اختيارى ندارد.) ليكن در مرحله بعدى وقتى نوبت به ولايت تشريعى خدا و معصومين عليهم السلام مى‌رسد بشر در پذيرفتن ولايت آنان آزادى بيشترى مى‌يابد و بُعد فطرى اختيار و آزادى انسان بيشتر قدرت بروز پيدا مى‌كند، وميدان چون و چرا و گزينش پيدا مى‌شود كه راه ايمان را بپيمايد يا راه كفر و شرك را (لا اكراه فى الدين) ولى اين آزادى محدود است زيرا در صورت ايمان آوردن در تعيين شخص پيامبر صلى الله عليه و آله و امام معصوم عليه السلام نمى‌توانند نقشى ايفا كنند و اختيارى داشته باشن حاكميت دينى ١٦٢ ولايت فقيه يا ولايت حكومت؟
ص : ١٥٨ د.
در سومين مرحله سير نزولى ولايت، آزادى مردم هنوز بيشتر مى شود و مى توانند از ميان چند فقيه واجد شرايط بهترين و جامعترين آنان را انتخاب كنند به اين ترتيب مردم در هر دومرحله از آزادى و حق انتخاب (به معنايى كه پيش از اين بيان داشتيم) برخوردار هستند اعمال حق حاكميت الهى و حق حاكميت مردم از يك طريق و مجرا و به صورت همگون و وحدت رويه كامل امكان پذير مى‌گردد. زيرا گفتيم اراده الهى است نه در عرض آن تا با آن اصطكاكى پيدا كند.
٤- در نظام ولايت فقيه قدرت و اختيار مردم در نقد و انتقاد از حكومت و ولايت بيشتر است، و آنها مى توانند عملكرد دولتمردان را آزادانه به نقد بكشند و اگر عيب و ايرادى مشاهده كردند به آنها يادآورى، و اصلاح و جبران آن را از آنان خواستار شوند، ولى اين شيوه نقد در حكومت معصوم عليه السلام با تنگناهايى مواجه است، و ظرافتهاى خاص خودش را دارد. «١» «٢»