امامت از ديدگاه عقل و نقل - کریمی، جعفر - الصفحة ٦٣
مجازى آن است كه مطلق خضوع براى خداوند سبحان يا حالت خضوع بهدليل فقر مىباشد. بنابراين، معناى آيه (با توجه به آيات قبل) چنين مىشود: «يهود و نصارى و منافقان اولياى شما نيستند، بلكه اولياى شما از ميان مردم، تنها مؤمنانى هستند كه نماز بهپا مىدارند و زكات مىپردازند و در همه اين حالات، در پيشگاه خداوند خاضع و گوش به فرمان او هستند.» يا اين كه: «آنان كه در حال فقر، گرفتارى و نيازمندى، زكات مىپردازند.» «١»
نقد اين نظريه
١- هرچند سوره مباركه مائده در آخرين روزهاى دوران رسالت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در حجّةالوداع نازل شده، اما مسلّماً تمامى آيات آن يكجا نازل نگرديده است. مضمون برخىاز آيات آن شاهد بر نزول آنها قبلاز اين روزها مىباشد. بنابراين، صرفِ واقعشدن آيهاى قبل و يا بعد از آيه ديگر، دليل بر نزول يكجاى آن و يا وجود وحدت سياق و ارتباط معنا ميان آنها نيست. در نتيجه، يكى بودن معناى «ولايت» در هر دو مورد، بدون دليل است. علاوه بر آن، «ولايت» در آيات قبل هم بهمعناى «نصرت و ياورى» نيست. «٢»
٢- جمله «وَ هُمْ راكِعون» براى فاعلِ «يؤتون» «حال» است؛ يعنى زكات مىدهند درحالىكه راكع هستند. اگر اين جمله را بهمعناى اصطلاحى آن بگيريم و از آن ركوع را اراده كنيم بايد ناظر به يك واقعه خارجى باشد؛ يعنى توصيف مؤمن يا مؤمنانى باشد كه نماز مىخوانند و در حال ركوع نماز، زكات مىدهند، در اين صورت معنا با انحصار مذكور در اول آيه «انّما» مناسب درمىآيد و معناى آيه اين مىشود كه «ولىّ شما فقط خداست و پيامبر و آن مؤمنانى كه نماز مىخوانند و در حال ركوع نماز زكات مىدهند؛ ولى اگر آن را بهمعناى لغوىاش بگيريم و از آن خضوع و افتادگى را اراده كنيم، آيه از انحصار خارج شده و معناى عام مىدهد و صدر و ذيل آيه متناقض مىگردد.
٣- خدا و رسول در اين آيه ولىّ مطلق هستند. خداوند ولىّ و صاحب اختيار بالذّات است و رسول خدا اين ولايت تامه و مطلقه را از جانب خدا دارد، همين ولايت با حرف عطف به مؤمنان با اوصاف مذكور هم عطا شده و اگر منظور ولايت مطلق نبود بايد لفظ