نبرد ملازگرد- مانزيكرت- دشوارترين رويداد تاريخ بيزانس است. خود بيزانسى‌ها هيچ‌گاه احساسشان را نسبت به اين جنگ پنهان نكرده‌اند و مورخانشان بارها و بارها تا به امروز از اين نبرد سخت ياد كرده‌اند.
صليبى‌ها از آن پس آشكارا ديدند كه بيزانسى‌ها، لقب مدافعان جهان مسيحى را در ميدان نبرد، از دست دادند.
ملازگرد توجيهى براى مداخله غرب بود.
(تاريخ جنگ‌هاى صليبى، ج ١، ص ١٠٠)
١ نبرد مَلازگِرد (٤٦٣ ه: ١٠٧١ م)
١. از فتح تا ملازگرد.
٢. درگيرى در ارمنستان.
٣. واقعه ملازگرد.
٤. نتايج جنگ ملازگرد.
نبرد ملازگرد: جمعه ٢٦ آگوست ١٠٧١ م/ ٤٦٣ ه مراكز عمده نيرو در شرق اسلامى در زمان وقوع نبرد ملازگرد ١. سلاجقه ٤٤٧- ٥٨٩ ه (١٠٥٥- ١١٩٤ م)
«حمدانيان در حلب. سپس بنى مرداس سپس بنى عقيل تا برپايى جنگ صليبى» ٢. حمدانيان ٣٣٠- ٣٩٤ ه (٩٤١- ١٠٠٣ م)
بنو مرداس ٤١٥- ٤٨٧ ه (١٠٢٤- ١٠٩٤)
بنى عقيل ٤٧٢- ٥٦٧ ه (١٠٧٩- ١٠٩٤)
٣. فاطميان در مصر ٣٦٢- ٥٦٧ ه (٩٧٢- ١١٧١ م)
٤. خليفه عباسى ٤٢٣- ٤٦٧ ه (١٠٣١- ١٠٧٥)
(القائم بامرالله).